06.05.2009

Wikipedia'dan Sanatçılara Tehdit

Ticari olmayan bir web sitesi, eleştirdiği kuruluşun tescillenmiş ismini, kendi alan ismi içinde kullanabilir mi? “Özgür Ansiklopedi” Wikipedia‘yı işleten Wikimedia Foundation‘a göre bu, adil kullanıma girmiyor ve bu şekilde alınmış olan alan isimlerinin kendilerine devredilmesi gerekiyor. Geçtiğimiz Mart ayında sanatçı ikilisi Scott Kildall ve Nathaniel Stern, wikipediaart.org isimli siteleri nedeniyle Wikimedia avukatlarından bir mesaj aldılar ve o günden beri süren anlaşmazlık henüz çözülmüş değil.

wikipedia_art

Bu yazının geri kalanını okuyun »

18.03.2007

Canlı Canlı Tarih Yazılıyor

wiki-gorsel_abortion.jpg

Internet üzerine yaptığımız bir çok işlem kayıt edilebiliyor. Bu kayıtlar bazen dolaylı (mesela google araması yaptığımızda) bazen de açık (mesela wiki makalesi yazdığımızda) yapılıyor. Internet’te aramak, wiki yazmak, blog yazmak, sosyal ağlarda profil yaratmak, mesaj göndermek, yorum bırakmak gibi aktiviteler günlük hayatımızın bir parçası oldukça en azından bilişsel hayatımız canlı canlı tarihe geçiyor diyebiliriz. Üstelik hem birey olarak hem de toplumsal olarak canlı canlı tarihe geçiyoruz. Mesela bireysel olarak dün merak edip de Google’da aradığınız konular, önceki akşam yazdığınız wiki makalesi, geçen hafta yenilediğiniz mySpace profiliniz; toplumsal olarak ise geçtiğimiz aylarda Beyrut’ta hangi bölgeler bombalandı, iki ay önce yeni nesil telefon iPhone nasıl blog dünyasında patladı, önceki hafta Türkiye’de Internet sansürü nasıl dünya gündeminde yeraldı bunlar hep kaydedilerek çeşitli veri merkezlerinde depolanıyor ve defalarca kopyası alınıyor.

Bugün canlı canlı tarih yazılıyorken modernleşmeyle birlikte ortaya çıkan “toplumsal hafıza yaratıcısı” tarih kurumları yöntemlerini tekrar gözden geçirmelidir. Belki tarih kurumları (TTK, Tarih Vakfı) tarih yazma işini çoktan kitlesel medya kuruluşlarına (Doğan Holding) teslim etmiş olabilir. Ancak Internet kullanımı arttıkça bireysel veya toplumsal bilgi biriktirme ve yorumlama, yani tarih yazma yöntemleri tamamiyle yenilenecektir. Peki şu anda ne gibi yeni yöntemler var? Mesela günümüzün en önemli bilgi kaynağı Wikipedia’da yazılan makaleler hakkında yapılan işler tarih yazma konusunda oldukça yeni fikirler veriyor.

Tarih Akışı (“History Flow”) Wikipedia makalelerinin geçmişlerini görselleştiren bir proje. Fernanda Viégas ve Martin Wattenberg tarafından MIT Media Lab ve IBM ortaklığıyla yapılan proje bilgi görselleştirme tekniklerini kullanarak Wikipedia makalelerinin tarihindeki çeşitli örüntüleri görülebilir hale getiriyor, dolayısıyla yorumlanabilir kılıyor. Bir Wikipedia (Türkçesi Vikipedi) makalesi herkes tarafından düzenlenebiliyor ve her kayıt edildiğinde eski versiyon tarihiyle birlikte sistemde tutuluyor. Böylece versiyonlar içinde geri ileri giderek makalelenin geçmişi incelenebiliyor. Tarih Akışı projesi Wikipedia makalelerinin kalitesinin korunması için kullanıcılar arasında nasıl bürokratik bir sistem geliştirildiğini gösteriyor. Wikipedia gibi tamamiyle serbest bir ortamda anarşi çıkması beklenirken kolektif bir yaratım sürecininin hakim olduğu görülüyor.

Yazının başındaki görsel “Abortion” makalesindeki iki yıllık değişimi gösteriyor. Diğer örnekler “İslam”, “Evrim”, “Kapitalizm” gibi tartışmalı konularda iki yıllık aktiviteyi gösteriyor. Bu görsellerin nasıl oluşturulduğu burada anlatılıyor. Her renk bir kullanıcıyı temsil ediyor, yeni kullanıcılar makaleye katkıda bulundukça makalenin boyutu yukardan aşağı giderek artıyor. Mesela “İslam” makalesinin bir ara tamamiyle silindiğini ve sonra tekrar yazıldığını görebiliyoruz. Bu da makalenin tarihinde oldukça fırtınalı tartışmaların ve radikal tepkilerin olduğunu gösteriyor. Bu projede kullanılan görsel analiz tekniği zaman içindeki herhangi bir değişimi anlamak için oldukça başarılı, dolayısıyla tarih yazma konusunda bize yeni bakış açıları veriyor.

wiki-gorsel_islam_group.jpg

“İslam” makalesindeki iki yıllık değişimler.

wiki-gorsel_evolution.jpg

“Evrim” makalesindeki iki yıllık değişimler.

wiki-gorsel_capitalism_grou.jpg

“Kapitalizm” makalesindeki iki yıllık değişimler.

04.07.2005

İlk uluslararası Wikipedia Konferansı

Wikimania 2005 4-8 August 2005 tarihleri arasinda Almanya’nin Frankfurt sehrinde yapilacak. Cok cesitli dillerde yapilacak olan konferans Wikimedia calisanlariyla tanisma ve tartisma ortami sagliyacak. Jimmy Wales, Ross Mayfield, Ward Cunningham, ve Richard Stallman gibi arastirmacilar ve konusmacilar Wikipedia ve Wikipedia Vakfi‘nin ozgur bilgi ve teknolojileri uzerine yaptigi projeler hakkindaki arastirmalarini ve deneylerini sunacak.

“Her bir kişinin insanlığın tüm bilgisine erişimi olduğunu hayal edin. Biz bunu yapıyoruz. Ve yardımınıza ihtiyacımız var.”

Bu sloganla genisleyen Wikipedia’nin Turkce’si Vikipedi giderek buyuyor ve Turkce okuyup yazabilen herkesin katkisini bekliyor.

09.04.2005

Wiki görselleştirmesi

Fernanda Viégas ve Martin Wattenberg Wikipedia‘da herkesin sinirsizca yazip cizip degistirebildigi metinleri gorsellestiren isleri sana bana ona yararli, hesapli. Mesela islam gibi genis capta akil oynatan konular hakkinda Wikipedia’da giren cikan yazilarin gorsellesmesi, bilismesi, hesap kitap, gor, gorece, imece…Wikipedia - islam