08.07.2008

Erdal Kınacı'nın Tutuklanması Ardından

Son yayınladığımız fotoğraf sanatçısı Erdal Kınacı’nın tutuklanması haberi üzerine Murat Germen konuyu aydınlatan bir eposta gönderdi. Eposta hem olayı aydınlatıyor hem de sanat işlerinde insanların konumu üzerine çok önemli bir etik tartışmayı gündeme getiriyor. Keza sadece fotoğrafta değil Düğümküme’de sık sık konu ettiğimiz sosyal yazılım ve katılımcı/ağlı işlemsel sanatta da yer alan öznelerin konumu ve hakları çok önemli bir etik tartışmasıdır.

Murat Germen dün yayınladığımız Erdal Kınacı haberi konusunda dikkat edilmesi gereken bazı noktalar olduğunu belirtti:

- Basında çıktığı gibi Kınacı NG ödülünü “Yolüstü Kerhaneleri” çalışması ile değil başka bir seriden bir fotoğraf ile kazandı:

http://www.nationalgeographic.com/photography/galleries/ila-ipc-people/

- Kınacı bu seriyi geçenlerde benim de bildiri sunduğum AFSAD 7. Belgesel Fotoğraf Sempozyumu ve internet de dahil olmak bir çok farklı ortamda sundu nispeten uzunca bir süredir. Kınacı’nın fotoğrafları çıplaklık veya kerhane içerdiği için değil kişilik haklarına saldırı niteliği taşıyan fotomontaj iddiası ile mahkemelik olmuş bize duyurulduğu kadarı ile.

- Şöyle bir ihtimali göz önunde bulundurmak lazım: Belgesel fotoğrafçılar her ne kadar anlaşma imzalatsalar da genelde fotoğrafını çektikleri insanları pek düşünmezler ve üzerlerinden ödüller bile kazanırlar (hem Türkiye’de hem de dünyada çok yapılan bir şey bu). Orhan Cem Çetin ve bazan da Ahmet Elhan ile birlikte bu konu üzerinde pek çok yerde konuşma yaptık / yapıyoruz; “bu etik bir konudur, sosyal belgesel sonuçta hep fotoğrafçının işine yaramaktadır, konu edilen mağdur insanlar ise mağdur olmaya devam ederler” demeye getiriyoruz. Hatta yukarıda adı geçen AFSAD 7. Belgesel Fotoğraf Sempozyumu’nda konu enine boyuna tartışıldı ve ben sunumumda duyarlılık iddiası taşıyan belgesel fotoğraf çalışmalarının anonim olarak sunulması teklifini yaptım. Amacım fotoğrafçının adının duyarlı olunan konunun önüne geçmesini engellemek. Bazıları şoke oldu doğal olarak ama daha duyarlı diğer fotoğrafçılar “evet aslında belki öyle olmalı” diye şapkalarını önlerine koydular. Şimdi şöyle bir senaryo düşün: Hayatta hiç parayla seks yapmadım ama, diyelim ki kerhaneye gittim ve bir şekilde burada görüntülendim, daha sonra haberim olmadan bu görüntü ortaya çıktı sanat adına. Kendim sanatçı olduğumdan bu duruma olumlu bakmaya çalışırdım ama belki kerhaneye gittiğim bilinsin de istemeyebilirdim bir yandan, bu yüzden ben de dava açabilirdim. Bu durumda fotoğrafçıyı mı yoksa beni mi korurdun? Ya da varsayalım senin engelli bir yakının var üzerine titrediğin, ona birisi bir anlaşma imzalatıyor ve kerhaneye gitmediği halde gitmiş gibi göründüğü bir fotoğrafa malzeme oluyor, bu durumda ne tepki verirdin? (Kınacı bilinçli olarak bunu yaptı demiyorum ama bu yönde iddialar var) Fotoğrafların ve fotoğrafçıların kişilik haklarını ihlal ettiği çok görülür, hakları ihlal edilenlerin çoğunluğu es geçer, bazısı ise dava açar. Kendi fotoğraf pratiğimde insanı merkeze koymamamın nedenlerinden birisi de direkt bu konuyla ilgili; insanlar ve hikayeleri üzerinden kendime pay çıkarmaktansa insanların ürettikleri cansız nesneleri konu edinmeyi ve hayat hakkında söylemek istediklerimi onların aracılığı ile ifade etmeyi tercih ediyorum.

Erdal Kınacı yerinde olsam şunları yapardım:

- İmzalattığını söylediği model anlaşmalarını hemen basına dağıtırdım (bu arada, işin içinde engelli insanların olduğu söyleniyor, böyle ise şayet ve özürlülere imza attırıldıysa bu durumda “imza atılırken engelli kişilerin yanında ebeveynleri veya sorumlu aile yakınları var mıydı?” bilgisi gerekiyor).

- Sitesinin hack edildiğini ve kendisinin olmayan bazı fotoğrafların sitesine yerleştirildiğini söylemiş Kınacı bazı basın kaynaklarına göre. Bunu hizmet aldığım sunucudan tarih ve saatle belirletir ve bunu da delil olarak sunardım.

- Fotoğrafların özgün versiyonlarını (RAW veya JPG) ortaya çıkarır ve tam olarak nasıl bir süreç izlediğimi gösterirdim. Bu sayede neyin nasıl oluştuğu ortaya çıkardı.

Kınacı bunları yapmıyorsa ister istemez zan altında kalıyor, daha olay tam detayıyla ortaya çıkmadan hemen taraf olmamakta fayda var…

AFSAD 7. Belgesel Fotoğraf Sempozyumu programı

06.07.2008

Fotoğraf Sanatçısı Erdal Kınacı tutuklandı

Yeni nesil tutuklamalara bir yenisi de, 3 Temmuz 2008, perşembe günü eklendi.

Fotoğraf sanatçısı Dr. Erdal Kınacı -fotoğrafını çektiği kimselere belge imzalattığını ve durumun yasal olduğunu savunsa da- “Yol üstü Kerhaneleri” adlı çalışmasında, engelli kişilerden faydalanarak ‘fotoğraflarını çektiği’ ve bu fotoğraflara foto-montaj uygulayarak ‘hayat kadınlarını’ yerleştirdiği gerekçesiyle önce başkanlığını yaptığı Mersin-Anamur İlçe Sağlık Grubunda açığa alındı, ardından nöbetçi mahkemece tutuklu yargılanmak üzere cezaevine gönderildi.

Erdal Kınacı ismini ilk kez dün, bu vahim tutuklama haberi sebebiyle öğrendim. Başarılı bir doktor, ve hobi olarak başladığı fotoğraf sanatı işi bir süre sonra ona uluslararası yarışmalarda önemli ödüller de kazandırmış. Bu ödüllerin en bilineni 2006 yılında National Geographic‘in dünya çapında yaptığı ve 1 milyon fotoğrafın falan değerlendirildiği yarışmada ‘İnsan’ kategorisinde birincilik ödülü.

Portfolyosuna göz atarsanız, Türkiye’de fazla karşılaşamayacağınız türden bir sanatçı olduğunu anlayabilirsiniz. Türkiye’den bir Joel-Peter Witkin, Nobuyoshi Araki ya da Diane Arbus çıkamayacağını, bu tür *ağır* sanatçılara toplumsal olarak hazır olmadığımızı söylemek hiçbirimiz için güç değil, yine de olayın trajedisi, rezilliği altında ezilmemek de imkansız.

Yukarıda, kendisinin şu an *içeride* olmasına sebep olan fotoğraflardan bazıları var. Bundan böyle, Türkiye Cumhuriyetinde böyle fotoğraflar çekerseniz, tutuklanıyor ve cezaevine gönderiliyorsunuz.

Erdal Kınacı’nın daha önceki çalışmaları:
http://erdalkinaci.deviantart.com/

Erdal Kınacı’nın fotoritim.com’daki köşesinde, 30 Haziran 2008 günü yazdığı “Olağanaltı Hal Bölgesi” başlıklı yazı:
http://www.fotoritim.com/yazi/erdal-kinaci-bakis–olaganalti-hal-bolgesi

Bir bölümü sansürlenmiş ‘Yol üstü Kerhaneleri’ fotoğrafları:
http://www.ensonhaber.com/galeri/Yasam/1550/Yol-ustu-kerhaneleri.html?no=1