Biyoteknolojist sanatçı Shane Hope’un “Your Mom is Open Source” başlıklı solo sergisi New York’da Winkleman Galerisi‘nde açıldı. Sergi Hope’un “Moleküler Model Baskılar” (”Mol Mods”) ve “Bir-Çocuk-derle” dediği serilerden çizimler içeriyor.
24 Mart günü tüm dünyada ama özellikle blogosferde Lovelace kontesi, Augusta Ada King’in onuruna Ada Lovelace günü olarak kutlanıyor. Bu gün sayesinde kadınların teknolojiye erişimini sergileyen ve teşvik eden yazılar, kutlamalar örgütlenerek teknoloji alanında cinsiyetçi bir tablonun önüne geçilmeye çalışılıyor.
Siyasette temsiliyet için kota, iş olanaklarında eşitlik için pozitif ayrımcılık gibi önlemler gerektiren cinsiyetçilik konusunda, teknoloji dünyasında düşünülen çözümlerden biri de bu kutlama olmuş.
Organizasyonu düzenleyenler, kadınların, erkeklere göre hemcinslerinin başarılarından ve rol modellerinden daha çok etkilenebildikleri sonucunu gösteren bir psikoloji araştırmasından yola çıkmışlar. Böylece her 24 Mart Ada Lovelace gününde, teknolojiyle ilişkili sektörlerde başarılı olan kadınların öyküleri anlatılarak daha çok kadının “erkek işi” deyip geçmek yerine kendine güvenmesi hedefleniyor.
1815 yılında Londra’da doğan Ada Lovelace 19. yüzyılın ortalarında yaptığı çalışmaları nedeniyle, bugün dünyanın ilk programcısı olarak kabul ediliyor. O günlerde dokuma için kullanılan bir analitik hesap makinesini geliştiren Babbage ve makineye dair çalışmalar yayınlayan İtalyan matematikçi Menabrea’nın yazılarını İngilizce’ye çeviren Ada, çevirilerine ek olarak, tartışmaya konu olan yöntemleri geliştirerek makine ile Bernoulli sayılarını hesaplamayı başarıyor.
Buna ek olarak, makinenin gerçek sınırlarını başarıyla öngörerek, bilgisayarların hesaplanabilir yöntemlerle müzik bestelemek için kullanılabileceğini 1850′lerde iddia etmiş bir kuramcı olarak da hatırlanıyor.
Bugün, http://findingada.com adresinden tanıtılan Ada Lovelace Günü kampanyasıyla ilgili haberler, twitter‘dan da takip edilebiliyor.
Binbeşyüzden fazla blog yazarı, kutlamalara katılarak kadınların teknoloji alanında var olmalarını özendirmeyi, kutlamayı planlıyor. Biz de kutlamalara aynı şekilde katılmak için listeye kimleri ekleyebiliriz?
Benim, özellikle Ada Gününe daha yakışır şekilde programcılık alanından vermek istediğim örnekler var.
Tam iki yıl önce, görev aldığım bir özgür yazılım projesinin ürünü olan Pardus‘un, kız çocuklar için pozitif ayrımcılık olanağı sağlamayı hedefleyen bir projeye nasıl güç verdiğini anlatan bir yazı yazmıştım.
İki yıl sonrayrı bir topluluk çalışması yürütüldüğüne tanık olmasak da, Türkiye’deki özgür yazılım ekosisteminde de artık seslerini yükselten ve varlıklarını duyuran kadın programcıların sayısının arttığını görebiliyoruz… Pınar Yanardağ, Seval Ünver gibi insanlar çoğalıyorlar.
Dünya ölçeğinde baktığımızda, özgür yazılım dünyasındaki kadınların sekiz yıldır örgütlendiği ve Ada Günü ile paralel amaçlarla çalışmalar yürüttüğü bir topluluk göze çarpıyor: Linuxchix.
Örnekler çoğaltılabilir, belki böylece bilgisayara ürkek şekilde bakan, teknolojiye erkek kardeşinden fırsat bulup erişmekte geç kalmış tüm kız çocukları ilham alabilecekleri “ablaları” ile tanışıp bir adım daha atarlar… Çünkü bugün 24 Mart, yaşasın Ada Lovelace günü!
Yeni Formlar: Reaktif Müzik yazısında konu Pure Data‘dan (PD) açılmışken, işlemsel ses ve müzik konusunda oldukça kuvvetli olan bu gerçek-zamanlı grafiksel programlama ortamını, şahsen grafik ve video işleme konusunda daha doğrudan kontrol sağladığını düşündüğüm Processing ile haberleştirmenin ve bu iki alemin güçlerini birleştirmenin yolunu gösteren bir yazı yazmaya karar verdim. Burada vereceğim örneği elbette sadece Processing veya sadece Pure Data (pd-extended paketinin içinde gelen veya PD’ye ayrıca ekleyebileceğiniz OSCx ve GEM kütüphanelerini kullanmak suretiyle) ile yapmak da mümkün ama daha karmaşık uygulamalar için (mesela ağ üzerinden, değişik platformlarda yazılmış programların entegrasyonu) bir örnek olma amacı taşıyor.
Hem PD hem de Processing (Python, Ruby, Java, Microsoft.Net, vvvv, MaxMSP, LiveAPI, OSCulator vb. sayısız ortam gibi) Open Sound Control – OSC protokolünü destekliyor. OSC, bilgisayarlar, synthesizer’lar ve bilimum çeşit multimedya cihazını birbirine bağlamayı kolaylaştırmak için geliştirilmiş, modern ağ teknolojileri ile hatasız, birlikte çalışan, esnek sistemler kurmak için birebir bir protokol. Bunun yanında ağlar üzerinde çalıştığı icin MIDI’nin sunamadığı yeni türden etkileşimlere de (İnternet üzerinden gerçek-zamanlı etkileşim, değişik veri tiplerini ve donanımları birbirine bağlamak gibi) imkan sağlıyor.
İşin Processing ayağından başlayalım:
Önce oscP5 kütüphanesini indirmek gerekiyor. Normalde yapılanın aksine, sıkıştırılmış dosyaları açtıktan sonra libraries klasörüne değil, sketches klasörü içine atıyoruz. Bu kütüphane birçok örnekle gelse de, buradaki amacımız için aşağıdaki gibi sade bir kod yazabiliriz:
import oscP5.*;
import netP5.*;
OscP5 oscP5;
NetAddress myRemoteLocation;
void setup() {
size(400,200);
frameRate(25);
stroke(255);
oscP5 = new OscP5(this,12000);
myRemoteLocation = new NetAddress("127.0.0.1",9999);
}
void draw() {
background(0);
}
void mouseDragged() {
line(mouseX, 0, mouseX, height);
OscMessage msg1 = new OscMessage("/msg1");
OscMessage msg2 = new OscMessage("/msg2");
msg1.add(map(mouseX, 0, width, 69, 100));
msg2.add(50);
oscP5.send(msg2, myRemoteLocation);
oscP5.send(msg1, myRemoteLocation);
}
void mouseReleased(){
OscMessage msg2 = new OscMessage("/msg2");
msg2.add(0);
oscP5.send(msg2, myRemoteLocation);
}
Bu örnek tek bilgisayarda lokal olarak çalışıyor ama IP adresini değiştirerek ağ üzerinde çalışır hale getirmek de olası. Burada 9999 numaralı porta iki mesaj yolluyoruz. Birincisi mouse’un x koordinatını okuyarak 69 ile 100 arasında bir değer ile eşleştiriyor. Daha sonra PD, bu değerleri MIDI girişi olarak alıp frekansa çevirecek.
Bu program çalışırken PD’yi açıp oynamaya başlayabiliriz. Herşeyin düzgün çalışabilmesi için PD_extended–>Preferences–>Startup içinde “oscx”in olması gerekiyor. Pure Data ile haşır neşir olmamış ama bu vesileyle girişmeye niyetlenmiş olan varsa buradan ve buradan başlayabilirler. Temel nesneler dışında dumpOSC ve OSCroute nesnelerini kullanıyoruz ve 9999 no’lu portu dinleyip Processing’den gelen mouse değerine göre frekansı değişen bir kosinüs dalgası yaratıyoruz:
PD kodunu da aşağıya ekleyip ilk eğitsel-öğretsel yazımı burada noktalıyorum:
Düğümküme’de yayımlanan ilgili yazılar:
Geçtiğimiz Nisan ayında Brüksel’de yapılan Kutsal Ateş (”Holy Fire”) sergisi işlemsel ve ağlı sanat çevrelerinde büyük tartışmalara yol açtı. Küratörlüğünü Yves Bernard ve Domenico Quaranta‘nın yaptığı sergi “yeni medya sanatı” denilen şeyin “zamanımızın sanatı”ndan başka bir şey olmadığı, ve yazılım/donanım kullanarak günümüz hakkında konuşan işlerin maddiyat-dışılık iddialarına rağmen sanat pazarına çoktan girmiş olduğunu öneriyordu.
IMAL‘de yapılan Kutsal Ateş sergisi yazılım-donanım-ağ teknolojileri ile üretilmiş ve sadece daha önce alınıp-satılmış eserler içeriyordu. Sanatçılar arasında, çoğu bir zamanlar bu sanat endüstrisinin dışında çalışmış gözüken Alexei Shulgin, Vuc Cosic, JODI, 0100101110101101.org, Olia Lialina, Mark Napier gibi isimleri görebiliyoruz. Sergi hem sanat pazarında yeralan bu sanatçıların işlerini bir araya getirmesiyle hem de bunları “yeni medya sanatı” diye ifade etmesiyle büyük tartışmalara yol açtı. Daha sergi açılmadan Rhizome.org forumlarında “Sanatın Yeniden Maddeleştirilmesi” (”The Rematerialization of Art”) başlığı altında bir tartışma açıldı. Bir başka tartışma da Patrick Lichty’nin blog yazısı, “yeni medya” teriminin neden hala kullanılıyor olduğu üzerine yaptığı ayrıntılı eleştiri üzerine başladı. Internet sanatçısı ve eleştirmen Tom Moody hem kendi blogunda yazarak hem Rhizome yorumlarına katılarak ortamı hareketlendirdi. Bu tür sanat eserlerinin maddesizleşmesi / tekrardan maddileşmesi tartışmaların odak noktasıydı.
Kutsal Ateş sergisiyle küratörler şu üç savı iddia ettiler:
Zamanımızın sanatı
Kutsal Ateş sergisindeki işler “yeni medya sanatı” değil, basitçe bu yaşadığımız zamanın sanatıdır. Bu işler kurumsal veya ticari kimliklerden kendini ayıran, hayali kimlikler yaratan, yazılımları ve oyunları kendine uyduran, online ve offline toplulukların içine sızan, varolan araçları altüst eden veya kendininkini yaratan, işlemselliğin ve bilişimin estetitiğini araştıran; özetle bu yaşadığımız dünya hakkında konuşan sanat yapmak için bilgisayar yazılımları ve donanımları kullanan işlerdir.Koleksiyonluk sanat işleri
Kutsal Ateş muhtemelen hali hazırda sanat pazarında bulunmuş sadece koleksiyonluk yeni medya sanatı gösteren ilk sergi. Kutsal Ateş çağdaş teknolojilerle yapılmış ve koleksiyonluk günümüz sanat işlerini sunar.Yeni bir ekonomi
Sanat pazarı yeni medya sanatçıları için yeni gelir kaynakları öneriyor. Şu zamana kadar bu kaynaklar devletten ve kurumlardan verilen komisyonlarla sınırlı olmuştur. Bir sanat pazarı sanatçılar ve sanat tüketicileri arasındaki doğrudan ilişkilerle yeni bir ekonomi geliştirilmesini sağlar; sanatçının sosyal rolünü ve kitlesel tüketim için üretilmiş dijital ürünlerden başka şeylere bakan kişileri onaylar.
Reface [Portrait Sequencer], Golan Levin ve Zachary Lieberman, 2006
Rhizome forumundaki Kutsal Ateş tartışmasının sonunda internet sanatı gibi maddeleşemeyen işleri de almak isteyen koleksiyoncu Jeremy Levine Internet sanatı toplarken şu kurallara uymayı teklif etti:
Teklif 1: Internet sanatına “sahip olmak” barındırma sorumluluğu getirir. Internet’te bir internet sanat işine sahip olmak patronluk yapmak olur.
Teklif 2: Koleksiyon “ya yay ya öl” ilkesine dayanmalı. Koleksiyoncu işi immaterial yapma işlemine dahil olmalı.
Teklif 3: Internet sanatı sahibi olmak korumak, emülasyonunu yapmak, ve dökümante etmek anlamına gelir.
Bu son madde özellikle önemli, çünkü daha önce bu yorumlarda bahsi geçtiği gibi bugünün teknolojisyle üretilmiş bir iş yarının teknolojisiyle çalışmayabilir. Bunun en iyi örneği eski bilgisayar oyunları. Çoğu bugün çalışmıyor, ancak bazılarını –Atari, Amiga, vb.– özel geliştirilen emülatörler sayesine bugün de aynı kailtede çalıştırabiliyoruz.
Psych|OS, UBERMORGEN, 2006
Internet’de radikal sistemler geliştiren ve aktivist etkinlikler yapan sanat kolektifi UBERMORGEN sergiye Psych|OS serisiyle katıldı. Psych|OS Hans Bernhard’ın 2002 yılında 10 yıllık internet ve teknolojik aktivizm mücadelesinden sonra sayısal ağların beynindeki biyolojik ağlara verdiği etki sonucu yattığı akıl hatenesindeki günlerini belgeliyor. Serginin küratörü Domenico Quaranta Psych|OS hakkında yazmıştı 2006 yılında yayınlanan bir katalog için.
Dimension (With Elements of Web 2.0), Olia LIALINA ve Dragan ESPENSCHIED, 2006
Rhizome forumunda bu tür yeni medya sanatı galeride gösterilir mi, niye gösterilmeli soruları etrafında dönen tartışmada önemli bir çözülme sergiye katılan sanatçılardan Olia Lialina kendi beyanından bir parçayı yazdığında yaşandı:
“Geçmişte sanatçı olarak insanlarla sadece kendi kişisel bilgisyarları önünden iletişim kurmak anlamlıydı, bugün kolayca galeri ziyaretçileriyle iletişim kurmayı düşünebiliyorum çünkü çoğunlukla daha yeni bilgisayarlarının başından kalkıp galeriye gelmiş olacaklar. Fikirleri şakaları anlamak için medyum hakkında yeterli deneyim ve anlayışa sahipler, ve işlerden keyif alıp satın alabilirler.”
Project for the fake Nike Monument in Karlsplatz, Eva ve Franco MATTES aka 0100101110101101.ORG, 2003-2004
Eva ve Franco MATTES ikilisinin işlerinde mottosu “minimum emekle en büyük görünürlük”. Yukarıda görülen Nikeground projesi bu niyetini açıkça ortaya koyuyor. Bu işte görülebilecek kapitalizm karşıtlığı sanatçıların duruşundan kaynaklanıyor. Aynı duruş “AdWords Happening” (2002) işiyle Christophe Bruno’da ve Ticari Protesto işiyle Alexei SHULGIN ve Aristarkh CHERNYSHEV’de de görülüyor.
Şu anda Internet’le bağlanmış, küresel politik stratejilerle örülmüş, bilişim sistemleriyle denetlenen bu sayısal zamanlarda geçerli yaratıcı ifade artık sadece resim, fotoğraf, video, heykel gibi statik medya türleriyle ve bu medyalar üzerinden geliştirilen stratejilerle değil, Kutsal Ateş sergisinde örneklerini gördüğümüz sanatçıların kullandıkları dinamik sistemler ve uyguladıkları yeni stratejilerle gerçekleştirliyor. Kutsal Ateş sergisi sayısal veya değil eğer bu sanatçıların stratejilerini ortaya koyuyursa, bu günümüz sanatını ve kültürünü anlamak adına bir gelişmedir.
* Tepedeki görsel Alexei SHULGIN ve Aristarkh CHERNYSHEV, “Ticari Protesto”, 2007
* Bu yazı Ali Miharbi ve Burak Arıkan tarafından beraber yazılmıştır.
Birçok sanatçı haklı olarak sınıflandırılmaktan hoşlanmasa da, kategorilere yerleştirilmenin eserlerinin yanlış anlaşılmasına, yüzeyselleşmesine, önemsiz bir benzerlik yüzünden alakası olmayan başka işlerle birlikte anılmasına yol açtığını söylese de, gerek arşivleme gereksinimi, gerek araştırma yaparken uzun listeler içinde gezinebilme ihtiyacı, gerek kitap veya sunum hazırlarken bilgiyi bir yapıya oturtmanın pratikliği nedeniyle kategorileme ve sınıflandırma sistemlerine hala başvurulmaya devam ediliyor. Bu konuda çok sayıda değişik yöntem var ve çoğunda esnek olunmaya çalışılıyor. Bunlardan en son rastladığım, Ludwig Boltzmann Institute Media.Art.Research tarafından başlatılan, Prix Ars Electronica 2008 için yapılan başvurularda kullanılan anahtar sözcüklerin ışığında geliştirilmeye devam edilen, birbirinden bağımsız ve iç içe geçebilir başlıklardan oluşan Taxonomies of Media Art:
Sanat eserinin biçimi
enstalasyon
heykel
nesne
performans
yazılım
Sanat eserinin sahası
tek başına
kamusal alan
bağımsız alanlar
ağlı yapılar
sanal dünyalar (Second Life gibi)
Etkileşim ortakları
insan<>insan (sanatçı etkileşimi)
insan<>insan (izleyici etkileşimi)
insan<>bilgisayar
bilgisayar<>bilgisayar
bilgisayar<> harici dijital veri
bilgisayar<> dış ortam
bilgisayar<>analog aygıtlar
İzleyicinin (icracının) yaptığı
gözlemlemek
araştırmak
harekete geçirmek
kumanda etmek
seçmek
içinde gezinmek
katılmak
iz bırakmak
yaratım sürecine katkıda bulunmak
bilgi alışverişinde bulunmak
İşin (projenin) yaptığı
gözetlemek
araç görevi görmek
anlatmak, öykülendirmek
belgelemek
algıyı genişletmek
bir oyun önermek
iletişim sağlamak
görsellemek
ses üretmek
dönüştürmek
depolamak
işlemek
aracılık etmek
Medya
video
bilgisayar grafiği/animasyon
sabit görüntü
projeksiyon
monitör/ekran
3D
ses elektroniği
kulaklık
hoparlör
yayın (radyo/TV)
cep telefonu
el cihazları
mikrofon
RFID
motor (sibernetik, robotik, vs.)
İşlem Teknolojisi
hareket yakalama
görüntü yakalama
ses tanıma
metin tanıma
chroma anahtarlaması
bio-feedback
Slogan
mekansal medya
genişletilmiş (artırılmış) gerçeklik
her an her yerde hesaplama
sanal gerçeklik
televarlık
yapay zeka
low-tech
medya arkeolojisi
etkileşimli sinema
her an her yerde oynanabilir oyun
giyilebilir bilgisayarlar
sibernetik
kinetik
robotik
Konu
yapay zeka
yapay yaşam
biyografiler
veri işleme
ekonomik sistemler
çevre
günlük sorunlar
evrim
genetik
kitlesel medya
medya
çevrimiçi dünyalar
politika
din
göç
sosyal ilişkiler
mahremiyet
Bundan daha genel bir sınıflandırma da Christiane Paul’un Digital Art kitabında kullandığı yapı:
Dijital Teknolojilerin Araç Olarak Kullanımı
Dijital fotoğraf ve baskı
Dijital teknolojilerle heykel
Dijital Teknolojilerin Mecra Olarak Kullanımı
Enstalasyon
Film, video, animasyon
Internet sanatı ve göçebe ağlar
Yazılım sanatı
Sanal gerçeklik ve genişletilmiş (artırılmış) gerçeklik
Ses ve müzik
Dijital Sanatta Temalar
Yapay Yaşam
Yapay Zeka
Televarlık, telematik, telerobotik
Beden ve kimlik
Veritabanları, veri görsellemesi ve eşleştirmesi
Metin ve öyküleme ortamları
Oyun
Taktiksel medya, aktivizm, hacktivizm
Geleceğin teknolojileri
Son olarak da Burak Arıkan ile geçtiğimiz Kasım ayında Aksanat’ta yaptığımız İşlemsel Sanatlar Sunumu‘nda kullandığımız pratik sınıflandırma ile yazıyı bitireyim:
Algoritmik Sistemler: Bilgi İşlem Teknolojileriyle İfade
Sistemden Karmaşaya: İnternet ve Ağlı İletişim Sistemleri Üzerinden İfade
Yazılım geliştirmek artık sadece kod yazmaktan ibaret değil. Gün geçtikçe tasarımcılar mühendislik, mühendisler de tasarım bilgi ve becerilerini artırıyorlar.
Ticari bir yazılım projesinde prototip kullanılması işleri kolaylaştıracaktır. Hem profesyonelce sunumlar yapabilmek hem de ürünün karşı tarafa daha iyi ifade edilebilmesi açısından çeşitli katkıları olacak, iletişimi artıracaktır.
Bu konuda Hal Helms tarafından yazılmış bir yazıyı sizlerle paylaşmak istedim, orijinali (ingilizce) burada.
