18.01.2009

Nükleer Saadet Zinciri

Nükleer Ekspres” atom çağının politik tarihini yazan yeni bir kitap. Nükleer teknolojilerin nasıl ülkeler arası ağlar içinde geliştiğini ve casusluklarla yayıldığını anlatıyor. Kitabın yazarları Thomas Reed ve Danny Stillman ortaya bir nükleer saadet zinciri çıkartırken, New York Times görselleştirme editörleri kitapta anlatılan ilişkileri bir zaman üstünde ağ diyagramı olarak göstermişler (yukardaki diyagramı büyük görmek için üzerine tık).

nuclear-express-politik-tarih-bomba

"Nükleer Ekspres": Bombanın Politik Tarihi ve Yayılması

1945 yılında Amerika’dan yayılmaya başlayan nükleer teknoloji önce Rusya, Kanada, Britanya, ve Fransa’ya, sonra 1960-1970 arası Çin’e ve İsrail’e yayılıyor (Manhattan Projesi‘nden ayrılanlar). Bundan sonra kaynak artık Amerika değil gibi gözüküyor diyagramdan. Ana dağıtıcı Fransa oluyor, 1970 sonrası Hindistan’a, 1980 sonrası Pakistan, Güney Afrika, ve Irak’a Fransa’dan nükleer teknoloji geliyor. 1980 sonrası nükleerlenen bu ülkelerin kaynakları arasında Çin, Kanada, ve Britanya da bulunuyor. 1990 sonrası ana dağıtıcı Pakistan oluyor, Libya, K.Kore, İran Pakistan’ın müşterileri. K.Kore’yi Çin de besliyor, İran aynı zamanda Rusya ve Kazakistan’dan reaktör teknolojileri ve nükleer yakıt alıyor. Diyagramda son yıllara geldiğimizde örtülü nükleer silah çalışmaları görüyoruz (kutuyla gösterilen ülkeler), İran başta, Suriye, Suudi Arabistan, ve Cezayir örtülü olarak nükleer teknoloji geliştiriyorlar. Altıgenler iptal edilmiş nükleer programları gösteriyor: Güney Afrika, Kazakistan, Libya, ve Irak.

Bu ağ diyagramından çıkarabileceğimiz en basit gerçek nükleer teknoloji ve silah üretiminin kontrolden çıkmış olduğu. Ne ABD ne AB ne Çin kontrol edebiliyor nükleer üretimi. Birden fazla noktada erişilebilir bilgi ve teknoloji olduğundan artık çok merkezli bir nükleer saadet ağı sözkonusu. Nitekim son zamanlarda en çok korkulan şey Al-Qaeda‘nın öncelikle Pakistan’dan veya bu ağın diğer üyelerinden parayla, casuslukla, veya el koyarak nükleer silahlara sahip olabilme olasılığı.

Türkiye’de nükleer silah var mı?

ABD’nin Avrupa’daki en büyük nükleer silah üssü şu anda Türkiye’de İncirlik Hava Üssü. 2005 yılında Avrupa’daki nükleer silahların yerlerini ve miktarını gösteren bir rapor yayınlanmıştı. Avrupa’daki Amerikan Nükleer Silahları Raporu PDF olarak indirebilirsiniz. En son ABD Avrupa ülkelerindeki silahları azaltmak durumunda kaldı ve sonıucunda Türkiye Avrupa’da en çok nükleer silah bulunan ülke haline geldi. İncirlik’de 90 nükleer bomba bulunduğu biliniyor, bunlardan 40 tanesini Türkiye kullanabiliyor…

İncirlik Hava Üssü'ndeki nükleer bombaların yerleri. Hans M. Kristensen, "Avrupa'daki Amerikan Nükleer Silahları" raporundan.

06.12.2008

Sürdürülebilir Sanat

1987′de Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu, Brundtland Raporu’nda sürdürülebilirlik terimini ilk defa kullandığında “bugünün gereksinimlerini, gelecek kuşakların gereksinimlerini karşılama yeteneğinden ödün vermeden karşılayan kalkınma” şeklinde bir tanım olarak getirmiş. Bunun yanında, sürdürülebilirlik stratejilerini “insanların kendi aralarında veya doğa ile aralarında uyumu ilerletmek” şeklinde tanımlamak, böylece anlamını çevre bilinci ile sınırlamayıp sosyal kalıcılığı da amaç edineceği şekilde genişletmek olası. Bu stratejinin tasarım alanına uygulandığı örnekler giderek artarken “Sanatta da sürdürülebilir işler olabilir mi? Bu tam olarak ne demek?” sorusu çıkıyor ortaya. Buna verilebilecek cevaplardan birini Smart Museum of Art‘ta 2005′te düzenlenen Beyond Green: Toward a Sustainable Art sergisi veriyor.

Aslında sürdürülebilir sanata, aktivist sanatın bir alt kategorisi gibi bakabiliriz. Galeriden dışarı çıkmış, değişik konulara değinme yoluyla bir diyalog yaratmakla kalmayıp doğrudan konu ile ilgili mekana giden, katılımcı, müdahaleci, geçici sosyal bir etkinlik olmaktan çıkıp yarattığı etkinin kalıcı bir iz bırakmasını amaç edinen işler. Burada zaman zaman tasarım statejileriyle kesişmeler, tasarım dilininin kullanılması da karşımıza çıkıyor ortak sorunların her disipline nüfuz etmesi nedeniyle. Geçmişe gidip bu anlayışla yapılan sanat eserlerini arayacak olursak karşımıza Joseph Beuys’un 7000 Meşe Ağacı (1982), Harriet Feigenbaum’un Söğüt Halkaları (1985), Mel Chin’in Diriltme Sahası (1990-93) gibi örnekler çıkıyor. Daha güncel örnekler için resimler ve bağlantıları ekliyorum kısa açıklamaları ile:

Michael Rakowitz, (P)LOT (2004-devam ediyor): Araba örtüsü ve taşınabilir iskelet sayesinde sadece park ücreti ödeyerek şehirde “kamp yapma” imkanı sağlıyor.

Paul Chan, New Orleans’ta Godot’u Beklerken (2007): New Orleans’taki halkla etkileşime girmek suretiyle Beckett’in Godot’u Beklerken oyununun şehrin çeşitli yerlerinde halka açık olarak sahnelenmesi.

Mel Chin, FUNDRED (2008-devam ediyor): 3.000.000 öğrenciye 100 dolara benzeyen boş para şablonları veriliyor ve kendi para tasarımlarını yaratmaları isteniyor. Sonrasında öğrenciler isterlerse tasarladıkları paraları projeye bağışlıyorlar ve kamyon dolusu “sanatsal” para, gerçek para ile değiştirilme isteği ile Washington DC’ye götürülüyor. Amaç, toplanan parayı Katrina sonrası New Orleans’ın tekrardan toparlanması için kullanmak.

Allora & Calzadilla, Under Discussion (2004-05): Venedik Bienali’nde gösterilen videodan bir görüntü. Vieques Adası’nın 1970′lerdeki Balıkçı Hareketi’nden günümüze adanın durumunun masaya yatırılmasını inceliyor.

Marjetica Potrc, Rooftop Room (2003): 8. Istanbul Bienali için gerçekleştirilen, Kuştepe’de düz çatılı bir evin üzerine yerleştirilen saç tavan. Kenarlara yerleşmiş olan perdelerin yerine sergi sonrası bina sahipleri tarafından kalıcı duvarlar inşa ediliyor.

24.11.2008

Politik / Minimal Sergisinde Türkiye'den Xurban


Biçimde minimal içerikde politik sanat işlerinden oluşan Politik / Minimal sergisi 29 Kasım Cumartesi Berlin’de KW (Kunst-Werke) Çağdaş Sanat Enstitüsü‘nde açılıyor.

Serginin küratörlüğünü KW’nin kurucularından ve MoMA Medya Bölümü‘nün küratörü Klaus Biesenbach yapıyor. Sergiye katılanlar arasında Hans Haacke, Alfredo Jaar, Felix Gonzales-Torres gibi eski ustalardan yeni nesil sanatçılara pek çok isim var. Katılımcılar arasında dikkatimi çeken bir kişi de küresel finansal krize rağmen bugün astronomik fiyatlardan işlerini satıp akılları kurcalayan sanatçı Damien Hirst.

Türkiye’den Xurban Collective (xurban.net) “Zoraki İhtiva” (Containment Contained) projesiyle katılıyor. Zoraki İhtiva (2003-2007) Irak ile Türkiye arasında kamyon nakliyatında kayıt-dışı mazot taşımakta kullanılan özel yapım çelik depolar üzerine. Bu depolar sınıra yakın otoyolların çevresinde bir zamanların değiş-tokuş ekonomisinin kalıntıları olarak çürümeyi bekliyorken Xurban bu geçmiş üzerine arkeolojik bir araştırma başlatıyor ve depolardan seçilmiş bir tanesini anıtlaştırıyor. Projenin video, fotoğraf, ve metinsel belgelerini sitesinde okuyabilirsiniz.

Serginin açıklamasında Politik/Minimal başılığının Minimalizmin kendine referans veren estetiği ve sözünü sakınmayan eleştirel sanat eylemi arasındaki gerginlikten yola çıkıldığı yazıyor. Sergide yeralan işler temel geometrik şekillerden oluşuyor ve ekolojik, sosyal, ekonomik, ve etik alanlara odaklanmış söylemlere sahipler. Minimalizm’de çok sık görüldüğü gibi başlıkları, malzemeleri, ve bağlamlarıyla daha geniş anlamlara açılıyorlar.

Ali Miharbi‘yle zaman zaman aramızda “hikayeli minimal” diye tartıştığımız önemli bir konuya dokunuyor bu sergi. 60larda belirginleşmeye başlayan ilk minimalist sanat işleri kendi kendine duran (referans veren) geometrik soyutlamalardı–sergi tanımında da bahsedildiği gibi. Bugün ilk bakışta benzer minimal biçimler tekrar tekrar ortaya çıkıyor gibi duruyor ancak farkı “hikayeli” olmaları –kendi aramızda şakayla karışık kullandığımız bir terim. Bu değişimin veya dönüşümün bir sebebi günümüzde artık aşırı dozda görsel mesaja boğulmuş olmamız, ve sanatçıların tepki olarak derin karıştırmalara –sembol, senaryo, teknik– girişmeye başlamış olması.

Politik/Minimal sergisinin son zamanlarda TATE’de yapılan “Open Systems” (2005) sergisiyle beraber (bkz Sanat Ürününde Nesneden Sisteme Geçiş) tarihte çok önemli bir yere oturacağını düşünüyorum. Sergiye katılan tüm sanatçılar şöyle:

ADEL ABDESSEMED
FRANCIS ALYS
MONICA BONVICINI
TOM BURR
ANNABEL DAOU
EDITH DEKYNDT
FELIX GONZALEZ-TORRES
HANS HAACKE
MONA HATOUM
DAMIEN HIRST
ALFREDO JAAR
DEREK JARMAN
TERENCE KOH
KITTY KRAUS
KLARA LIDEN
TERESA MARGOLLES
KRIS MARTIN
COREY MCCORKLE
HELEN MIRRA
MUCHEN & SHAO YINONG
SARAH ORTMEYER
SETH PRICE
GREGOR SCHNEIDER
TINO SEHGAL
SANTIAGO SIERRA
TARYN SIMON
ROSEMARIE TROCKEL
XURBAN_COLLECTIVE
AARON YOUNG

Sergi 25 Ocak 2009′a kadar gezilebiliecek.

12.09.2008

12 Eylül Belgeseli (9 bölüm video)


12 Eylül Belgeseli 1/9 (Giriş: 12 Mart Kasırgası)

12 Eylül darbesini ben yaşamadım, ama sonuçları tüm hayatımı etkiledi, hala da etkiliyor. 12 Eylül’de yapılan darbe Türkiye’yi içten içe zehirlemeye devam ediyor. Darbenin getirdikleri, mesela YÖK ve benzeri tepeden inme “yüksek” devlet kurumları ve ortaya çıkan akıl dışı ideolojiler eğitimden iş hayatına sosyal hayata pek çok alanda etkili oldu.

12 Eylül nedir, ne oldu, neden oldu, Soğuk Savaş nasıl etikiliydi, darbe nasıl yapıldı, CIA’den öğrenilen işkence teknikleri, Sıkı Yönetim döneminde neler icat edildi, nasıl serbest pazar ekonomisine geçildi, nasıl IMFye bağımlı olundu, MIT, CIA, genelkurmay, derin devlet ilişkiler ağı nasıl örüldü?

Ayrıca 12 Eylül’in sayısal sonuçlarını şurdan görebilirsiniz:
http://etrafta.com/2008/09/12/gunun-mana-ve-onemi

Mehmet Ali Birand’ın sunduğu 12 Eylül Belgeseli bu tarihi anlatıyor. Daha önce YouTube’da 38 video halinde seyrettim, şimdi Türkiye’de kapalı olduğu için (yoksa bu sebepten mi?) başka video paylaşım sitelerinde buldum parçaları. 12 Eylül Belgeseli DailyMotion sitesinde yaklaşık 40ar dakikalık videolardan 9 bölüm olarak bulunuyor:

18.03.2008

Gözel Geceler: CTRL-ALT-KEBAB

gozel-geceler-ctrl-alt-kebab.jpg

Sanatçılar

  • Nodul feat. various artist / djset
  • Dj Biennial Vj 2010 feat. kvsi / live
  • Sezyum feat. tayyip / djset-live
  • Grup Ses feat. davulmoon / djset-live
  • Mytube Youspace feat. mevlana / djset

…dubstep, yerli öz mashup,…

22 Mart CCumartesi 23.00
Dogzstar. Kartal sok. No 3 Kat 3 Galatasaray Beyoğlu
http://www.myspace.com/gozelrecords