02.01.2008

Yeni Nesil Internet Uygulamaları Yaratırken Dikkat Edilecekler

yeni-nesil-varis-sayfasi1.png

2008 yılında web, sayfalardan oluşan bir ağ yapısından çok bir kaynak-insan ağı olarak algılanacak. Web’in yaratıcısı Tim Berners-Lee bu gelişmeyi WWW (World Wide Web)’den GGG (Giant Global Graph)’e geçiş olarak tarif etmişti. Son zamanlarda kaynak-insan ağına odaklanarak geliştirilen yeni nesil internet uygulamaları artık farklı tasarım örüntüleri gösteriyor. Eskiden web sitesine sayfa tasarımından ve site haritasından başlanırdı, ancak bu alışkanlıklar yerini yeni tasarım yaklaşımlarına bırakıyor. Bunların farkında olmanız daha kullanışlı web servisleri yaratmanıza yardımcı olacaktır. Öncelikle yeni nesil internet uygulamları ile ne kastettiğimizi tekrar edelim.

İnsanların katkısını yani toplu zekayı uygulamanın gelişimi doğrultusunda kullanan sosyal bileşenli uygulamalar.

Bahsettiğimiz uygulamalar klasik portal, haber sitesi, dergi gibi merkezden-kitleye durağan modeller değil sosyal imleme, video paylaşımı, sosyal ağ servisleri gibi kitleden-kitleye etkileşimle büyüyen uygulamalar, popüler deyişle web 2.0 uygulamaları.

Bir web 2.0 servisi yaratırken dikkat edilecek noktalar şunlar:

  1. Internet’teki veri birikimine değer katıyor mu?
    Bu servisi kullanarak internet’ten yeni ne öğreniyoruz. Mevcut servislerin sağladığı bilgilerin üzerine ne tür yeni bilgiler katıyor.
  2. Servisi oluşturacak ana veri modelleri neler?
    Tasarıma sayfalardan değil veri modellerinden başlayın. Sayfa iki boyutludur, model çok boyutludur daha derin ve yalın kurgulamanızı sağlar.
  3. Adresler (URL) okunaklı, kalıcı, ve tahmin edilebilir mi?
    Veri yapısını yansıtan, veriler arası hiyerarşiyi gösteren adresler oluşturun. Adres yapısı alan adı kadar önemlidir, akılda kalıcı adresler servise erişimi arttırır.
  4. İçerik tekrar tekrar karıştırılıp yeni içerik oluşturulabiliyor mu?
    Servisi kullananlar mevcut içeriği kullanarak yeni içerik üretebilmeli ve uygulamayı oluşturan işlemler kullanıcı katkısıyla gelişebiliyor olmalı.
  5. Hem normal kullanıcılar, hem geliştiriciler, hem de makinaların anlayabileceği şekilde çalışıyor mu?
    İçerik XML, JSON, RSS, Microformats gibi veri standardları ile de sunulabiliyor olmalı. Böylece programatik kullanıma açık olarak dışardan sizin servinizin üstüne yeni servisler geliştirilebilmeli.

yeni-nesil-varis-sayfasi-ayrik.png

Artık bir web sitesinin içinde veya siteden siteye değil, kaynaktan kaynağa dolaşıyoruz.

Web siteleri artık içine girilip dolaşılan bir yer olmaktan çıkıyor. Sitenin anasayfası değil sitenin içeriği internet’de dolaşırken uğradığımız noktalaradan bir tanesi. Yani artık sitenin içinde veya siteden siteye değil, kaynaktan kaynağa dolaşıyoruz. Bu gözlem bizi sayfa metaforundan veri modeli metaforuna taşıyor. Buna en güzel örnek Wikipedia sayfaları, bir kavramı sadece bir sayfa ve bir adres temsil ediyor ve buna herhangi bir yerde doğrudan bağlantı veriliyor.

Veri modellerini önce adres ile sonra yine sayfa ile temsil ediyoruz. Adreslerin veriyi en iyi şekilde yanısıtması, okunaklı ve akılda kalıcı olması mesela bloglardan veya hatta diğer servislerden bağlantı yapılabilmesini kolaylaştırıyor. Olay kaynak ve kaynağın adresine dönüşüyor. Bu durum birbirine bağlı bir kaynaklar ağının daha çabuk gelişmesini sağlıyor.

Bu yeni bakış açısına göre sayfa tasarımları da değişiyor. Veri modellerini temsil eden üç sayfa türü var:

  1. Varış Sayfası
    Ana içerik ve destekleyen ikinci derece bilgi. Mesela ana içerik video, fotograf, slayd şov, profil, kitap, çizim olabilir. Destekleyen içerik etiketler, yorumlar, oylar, içerğin sahibi, sahibinin diğer içerikleri olabilir.
  2. Liste Sayfası
    Ana içerikler arasında dolaşmayı sağlayan liste. Mesela indeks, arama sonuçları, kişiye ait belgeler olabilir. Listelenen içerik biribirne göre oranlı dizilebilir.
  3. Düzenleme Sayfası
    Ana içerikleri toplu düzenlemeyi ve karıştırmayı sağlayan arayüz. Mesela Flickr toplu photo edit ve YouTube video edit sayfaları buna iyi örnekler.

Özetle veri kaynağını temsil eden en önemli sayfa varış sayfası. Bu sayfaya herhangi bir web sitesinden bağlantıyla gelinebilir. Bir kişi bu sayfaya geldiğinde dikkatini nereye yönelendireceği tasarımınıza bakıyor. Vermek istediklerinizi önem sırasına göre dizip sayfa tasarımını ona göre düzenleyebilirsiniz. Yazıda kullanılan görseller varış sayfası dediğimiz sayfanın tasarımına dair web 2.0 / sosyal ağlı servisler üzerinde yapılan bir BBC analizinden alıntı, tasarımlarınıza örnek olabilir. Yine tekar edelim, varış sayfasını kaynak yapan şey kolay hatırlanacak bir adresi olması.

26.12.2007

Kâbe'nin Karşısı

kabe-antipod.jpg

Dünyanın neresinde olursanız olun kıbleye, yani Mekke’de Kâbe’nin bulunduğu yöne dönerek namaz kılarsınız. Tam Kâbe’nin bulunduğu yerden dünyanın merkezine doğru kazıp diğer taraftan çıksanız, Kâbe’nin karşısına denk gelen noktaya varırsınız, burada nereye döneceksiniz, her yön kıble. Pasifik adalarında yaşayan müslümanlar nereye dönse olur.

Bildirgeç‘de karşıma çıkan Digholes ve Antipod siteleri Google Maps üzerinden bulunduğunuz yerin tam karşısına denk gelen yeri gösteriyor.

Ayrıca yeni nesil haritalarla ilgileniyorsanız “yer2.0″ etiketli Düğümküme yazılarına ve bagcik.com yer2.0 etiketli bağlantılara bakabilirsiniz.

15.09.2007

Burning Man 2007 – Kuşbakışı

Burning Man 2007

Yaz boyunca Venedik Bienali, documenta, Art Basel, Münster Heykel Projeleri gibi saygın etkinlikler sürüp gitmişken, İstanbul Bienali fırından yeni çıkmışken, her sene olduğu gibi ardında bir iz bırakmadan sessizce gelip geçti Burning Man… Kimine göre sosyal bir heykel, kimine göre rutinleşmesine rağmen geçici otonom bir bölge (TAZ), kimine göre geçici olmasına rağmen kalıcı otonom bölgeler (PAZ) için tartışılması gereken bir model, kimine göre Disneyland’in zıttı, kimine göre Internet’in fiziksel versiyonu, kimine göre ise sadece çölün ortasında bir festival, eğlence, parti… Pict’Earth´de hava fotoğraflarından oluşturulmuş bu görüntüye bakılacak olursa, belki de günümüze ait antik bir kalıntı…

16.06.2007

1899 Avrupa'sında Politik Durum Haritası

hastaadam.jpg

hastaadam2.jpg

19.yüzyıldan 20.yüzyıla geçerken Avrupa’nın politik durumunu anlatan nefis bir harita. İsmini “Karışık Sularda Balık Avı” olarak çevirebileceğimiz bu harita Fred W. Rose tarafından yapılmış. Etrafta.com’dan Boran Güney sağolsun bulmuş bu haritayı ve “Hasta Adam” yorumunu yapmış yatalak gösterilen Osmanlı İmparatorluğu görseli üzerine. Haritaya yakından bakarsanız Rusya, İngiltere, ve Osmanlı İmparatorluğu gibi ülkelerin balık tuttuğunu görüyorsunuz. Peki ne tutuyorlar? Blogcu Catholicgauze “…aslında sömürecek servetler peşindeler” diyor.

Detaylarını görmek için yüksek çözünürlüklü JPG dosyasına bakın.

Bilgi görselleştirmesi için ilham verici bir iş. İnsan figürleri, ifadeler ve dönemin sembolleri ile yerlerin, ülke sınırlarının arasında gidip gelen zengin bir akış var haritaya baktığımızda. Bu akış sayesinde ilişkileri bir çırpıda anlayabiliyoruz ve hem makro hem mikro okuma yapabiliyoruz. Aynı yıllarda neler olup bitmiş bir kaç fotoğraf aradığımda T.C Başbakanlık Enformatik Kurumu’nun yaptığı arşivi buldum. Haydarpaşa Garı’nın inşaatından I.Jön Türk Kongresine kadar belgesel fotoğraflar o yıllarda olan bitenleri gösteriyor.

Bugünün siyasi haritası yapılsa nasıl olurdu?

Düğümküme’de sık sık bahsettiğimiz bugünün çağdaş mimar şehircisi Rem Koolhaas ve ekibi OMA/AMO da mimari araştırmalarında haritalar yapıyor, gündemden görselleri dadacı tekniklerle montajlayarak zaman çizelgelerine ve dünya haritasına yerleştiriyor. Aşağıda Koolhaas’ın 2004 yılında çıkardığı Content (“İçerik”) isimli kitabından Bir Otopsi isimli çalışmayı görüyorsunuz. Bir Otopsi 1989 2003 arası dünya politika sahnelerinde olup bitenleri mimari üretimle paralel olarak gösteren bir montajlı zaman çizelgesi. Fotoğrafları kitaptan ben cep telefonuyla çektiğim için çok kaliteli değil ama fikri veriyor sanırım.

content0.jpg

content4.jpg

conten2.jpg

content5.jpg

content6.jpg

content9.jpg

content8.jpg

Content kitabında yer alan Bir Otopsi (“An Autopsy”) yazısı ve görselleri Theo Deutinger, Maja Borchers, Matthew Murphy, Nanne de Ru, Max Schwitalla, Sebastian Thomas tarafından hazırlandı.

29.05.2007

Google Haritaya Sokak Görüşü ("Streetview") Ekledi

google-streetview.jpg

Bu sabahtan itibaren Google haritada baktığınız yerleri artık sadece uzay fotoğrafından değil sokak hizasından da görebiliyorsunuz. Haritada bir yere tıkladığınızda (sadece belli şehirlerde) o yerin sokak hizasından çekilmiş fotoğrafı görülüyor. Üstelik bu tek bir statik fotoğraf değil, bakış açınızı 360 derece değiştirebiliyorsunuz ve bu fotoğraf üzerindeki oklara tıklayarak sokaklarda kamerayla dolaşıyorsunuz. Fazla lafa gerek yok yukardaki görselden anlaşılıyor olay, hemen buraya buraya ve buraya tıklayıp kendiniz oynamaya başlayın.

Peki nasıl oluyor bu iş?

11gozlukamera.jpg

Genelde Amerikan Ordusu ile çalışan Immersive Media şirketinin onbir lensli kamerası ile sadece şehirde araba ile dolaşarak yüksek çözünürlüklü videolar çekiliyor. Bu sinek gözü gibi kamera tekniği ile çekilen resimler sonra bir yazılımda birleştiriliyor ve içinde dolaşabileceğiniz hiper panaromik 3 boyutlu ortamlar yaratılıyor. Tabi çekimler bir GPS ile yer verisi kaydedilerek yapılmış. Google Immersive Media’dan satın aldığı bu GPSli görüntüleri bir veritabanından XML ile Flash içine okuyor. Bir de oklarla ilerlemeyi ve tabi yer verilerini (“geo tag”) eklemiş. Fotoğraflara tıklayıp odaklandığınızda tabelaları okuyabiliyor insanları suratlarına kadar detaylı görebiliyorsunuz.
Microsoft da Sanal Dünya adındaki yeni ürünüyle 3 boyutlu foto-gerçekçi haritalar treninde. Bir de yeni bir şirket EveryScape 360 derece panaromik görüntülü harita olayına girmiş. Haritalara geçekçilik ekleme yarışı giderek şiddetleniyor. Sonunda simülasyon dünya SecondLife ile bu haritalar arasında fark kalmayacak.

Başka bildiğiniz karşılaştığınız yeni nesil haritalar varsa yorum yazarak ekleyin, bilelim tartışalım.

EK: Google Harita “Platform” Oluyor

Google az önce Mapplets diye bir şey çıkardığını açıkladı. Kullanıcılar kendileri haritaya gömülü uygulamalar geliştirebiliyorlar. Daha önce myMaps ile istediğiniz gibi harita üzerinde çizim yapıp kaydedebiliyordunuz, şimdi Mapplets ile kendi harita-yazılımlarınızı geliştirebilirsiniz, yani Google Harita artık sadece bir harita uygulaması değil bir harita platformu oldu. Google yeni nesil haritalar yarışında bu web2.0 tarzı hareketle –kullanıcıları yazılıma dahil ederek– bir adım önce geçmiş oluyor.

Google ayrıca KML ve ATOM protokollerine Mapplet yazar bilgisi ekleyeceğini belirtiyor. Bu da platform olmak için çok önemli bir adım.