24.12.2006

Sensin yilin insani

Time - Yilin Insani Sensin

Time dergisinin her yil duzenledigi “yilin insani” secimi sonuclandi. Bu seneki yarismayi SEN kazandin. Time diyor ki, “Yilin insani sensin. Bilgi cagini ve medyayi sen kontrol ediyorsun. Kendi dunyana hosgeldin.”

Ilginc bir ana tanik oluyoruz. “Merkezden-kitleye” (one-to-many) iletisimin onculerinden biri olan Time dergisi, kendi tarzinin varligini tehdit eden “kitleden-kitleye” (many-to-many) iletisim sistemlerinin temel tasi olan bireyi, yani “kullanici”yi yilin kapagi yapiyor.

Son zamanlarda internette turemis olan ve kullanimi korkunc bir hizla buyuyen bilgi, eglence ve paylasim sistemlerin altyapilari tamamen kullanicinin katilimi uzerine kurulu. Yaz, ciz, fotograf cek, video kaydet, kisacasi bir sekilde uret. Son adim ise hep ayni. Paylas. Uret-katil-paylas. Kitle capinda paylasim icerigin tamamini olusturuyor. Time dergisi de bu trendin altini ciziyor.

Time, buna ek olarak “bilgi caginin ve medyanin kontrolu sende” diyor. Gercekten oyle mi? Kontrolun kimde olduguna karar vermeden once kontrol kavramini biraz acalim. Birileri sistemi yaratiyor, birileri finanse ediyor, birileri besliyor, birileri yonlendiriyor, birileri yonetiyor, birileri tuketiyor.

Kullanicinin sisteme katilimi, besleme, yonlendirme ve tuketme asamalarini olusturuyor. Sistemin yaratimi, finansmani ve yonetimi ise sistemin sahiplerinin ve yatirimcilarinin kararlari dogrultusunda gerceklesiyor. Kullanici, sahip ve yatirimci kategorileri altindaki bu asamalar organik olarak birbirine bagli: birinin kaybolmasi halinde digerinin varligi anlamini yitiriyor. Mesela, kitle olmayinca yonetim kavrami anlamsizlasiyor.

Bu sartlar altinda kontrol, sistemin yapisi geregi dagilmis durumda, o yuzden kontrolu etki-tepki olarak dusunmek daha anlamli. Kullanicilarin katilimlari sonucunda sistemde buyuk capli icerik ve davranis temalari olusuyor. Bu temalar sistemi yonlendiriyor ve varligini surdurmesini sagliyor. Diger taraftan sistemin sahibi bu temalar ve yatirimcinin endiseleri dogrultusunda sistemi yonetiyor, kurallari duzenliyor ve ortamin sinirlarini yeniden ciziyor.

Su noktayi da goz onunde bulundurmak lazim. Katilimin yani kullanicinin sistemi yonlendirmesi, kullanicilarin sistem icerisindeki aktivitelerinin butununun bir sonucu. Bu sonuc cogunlukla katilimin amaci degil, dolayisiyla ozellikle bireysel duzeyde bilincli degil. Sistem sahibinin sistemi yonetmesi ise tamamen bilincli ve planli bir aktivite. Diger bir deyisle, sistem sahibinin kontrol bilinci surekliyken kullanicilarin olusturdugu kitle bilinci gel-git halinde ve ne zaman ortaya cikacagini kestirmek zor.

Sonuc olarak, Time dergisinin kullaniciyi ya da tuketiciyi yilin insani secmesini dunya capinda bir trendi yansitmasi acisindan iyi bir haber olarak goruyorum. Kitleden-kitleye sistemlerde tuketici, ayni zamanda uretici olabildigi icin, sistem uzerinde dogrudan bir etki yaratma potansiyeline yani guce sahip. “Dunya birden bire degisti” tadinda populist bir yaklasimla “Artik kontrol sende” diye basmakalip bir sonuca atlamak ise konunun derinliginin gozden kacmasina ve haberin yaniltici bir hale gelmesine sebep oluyor.

Asagidaki kitaplar, dagilmis (distributed) sistemlerde kontrolun nasil evrim gecirdigini daha derin bir sekilde inceliyor:

Protocol: How Control Exists after Decentralization – Alexander Galloway
Code and Other Laws of Cyberspace – Lawrence Lessig

Etiketler

, , , ,

1 Yorum

  1. Turker

    Siz kontrol kavramini daha teorik ve derinden incelemissiniz. Guzel olmus. Sistemin yaratimi ve kullanicinin rolu cemberini cok guzel belirtmissiniz. Ben biraz daha yuzeysel, sezgisel ve orneklerle yaklasmaya calismistim. Aslinda daha cok hakkinda yazilmasi gereken bir konu.

Yorum Yaz