10.10.2007

Semiyotik Kare ve Sanat

Sanatsal Üretim İçin Gerekli 3 Şey üzerinden bazı tartışmalara girmişken, James Clifford‘ın 1988′de tasarladığı Sanat-Kültür Sistemi diyagramına da yer vermek istedim:

clifford_tr.jpg

Bu diyagram üzerinde konuşmadan önce biraz, burada kullanılan semiyotik kare (veya Greimas dikdörtgeni) nedir, nerelerde kullanılır, bir işe yarar mı, bunlardan bahsetmekte yarar var.

Semiyotik kare, doğal dillerde ikili karşıtlık olarak bulunan ve birbirlerinin anlamları ile sürekli etkileşim içinde olan, kimisi bu etkileşimin etkisiyle anlam değiştirebilen, bir anlamda ayrılmaz ikili oluşturan terimlerin (ölüm/yaşam, eril/dişil, Doğu/Batı, merkez/çevre, insan/makina, doğa/kültür, doğa/teknoloji, kahraman/düşman, fiziksel/sanal, gerçek/hayali, Sağ/Sol, ziyaret/ikamet, dinamik/statik, vs. gibi) analizini yapmak ve analitik sınıf sayısını dörde (örneğin ölüm, yaşam, yaşam ve ölüm (“yaşayan ölüler”), ne yaşam ne ölüm (“melekler”) gibi), sonrasında sekize veya ona çıkarıp genişletmek için kullanılan bir araç.

S1 ve S2 teriminden başlayarak ortaya çıkan ilişkiler:

  • S1 ve S2: karşıtlık
  • S1 ve ~S1, S2 ve ~S2: çelişiklik
  • S1 ve ~S2, S2 ve ~S1: tamamlayıcılık

Semiyotik karede, ilişkilerin yanında S1 ve S2 kullanılarak oluşturulan “meta-kavramlar”:

  • S1 ve S2
  • ne S1, ne de S2

life_death_tr.jpg

Bunları eril-dişil örneğine oturtacak olursak:

  • S1: eril
  • S2: dişil
  • ~S1: eril değil
  • ~S2: dişil değil
  • S1 ve S2: eril ve dişil; hermafrodit
  • ne S1 ne de S2: ne eril ne de dişil; aseksüel

Tekrar sanata dönecek olursak, sanat ve sanat olmayan arasındaki ilişkinin dinamiğine birçok zaman sanatçılarca müdahale edildiğini görmek mümkün. Örneğin dekoratif öğeler, kitle iletişim imgeleri, popüler kodlamalar, kitlesel üretim, tüketim malları, kitsch, kopyalanabilirlik hep “sanat olmayana” dair özelliklerken, bunlardan birçoğu sanatçılarca ironik olarak kullanıldı. Bunun yanında, kelime anlamlarının semantik ağ üzerinde sürekli hareket edebilmeleri sayesinde sanat dünyası denilen, “sanat” ile “sanat olmayan” arasındaki ayrıma ihtiyaç duyan ve bunu belirleyen sistem varlığını sürdürmeye devam etti. Bütün bu dinamiklerin bu kadar basit bir diyagramla özetlenebileceğinden emin olmasam da Clifford’ın diyagramını, çok daha karmaşık bir ağın kesiti olarak görmek olası.

Etiketler

, , , , , , , , , , , , , , ,

7 Yorum

  1. arikan

    Sağol Ali bu düşünce aracını detaylı tanıttığın için. Bu kare diyargram defalarca eğilip bükülmüştür herhalde çizildiği günden beri. Bu diyagram kare gibi dursa da aslında bir ağ diyagramına bakıyoruz. Karenin içine saklanmış bu ağ diyagramı ancak diyagram okunmaya başlandığında kendini gösteriyor.

  2. arikan

    Bu diyagrama zaman içinde bir an değilde bir sürede gerçekleşen sistem olarak bakarsak, mesela sol üst köşede 1 numaralı ilişkinin arttığı bir dönemde daha özgün sanat yapıtları verilir diyebilirz?

    2007 yilinda modern sanat eserlerinin degerleri ortalama 55% artmis. Sebebi Hedge Fund yoneticileri ve finansal endustri calisanlarinin ilgisiymis.

  3. arikan

    Vasıf Kortun da şu yazısında Türkiye’de Koç’un sanat yatırımlarına bir bakış atıyor.

  4. ali

    bunların yanında, günümüzdeki sanatın sponsorları olan uluslararası şirketler ile devletler arasındaki dengelerin (şirket/devlet ikiliği), sanat eserinin eğlence parkı ile ideolojiler arasında konumlandırılmasında etkili olduğunu da söyleyebilir miyiz?

  5. ali

    burak, dediğin gibi buradaki semantik bölgelerde (1,2,3,4) konumlanmış veya aralarında gidip gelen kavramlara verdiğimiz önemler zamana bağlı olarak değişebiliyor. bu diyagramı farklı kavramlara göre çizdiğimizde, konuştuğumuz dilde isim vermediğimiz bölgeler olduğunu görebiliyoruz mesela.

  6. arikan

    Bu muhabbetin Meta-Markets’deki şu tartışmayla da ilgisi olabilir.
    http://meta-markets.com/entities/88

  7. Dara Kilicoglu

    ali diagram icin tesekkurler. birkac ay once ozkonak muhallebicisinde oturuken hatirlarsan sana, ‘art’, ‘not-art’ ve ‘non-art’ terimlerini sormustum. bu diagram bunu temizce acikliyor.

Yorum Yaz