27.09.2007

Meta-Markets Üzerine

meta-markets-dugumkume

Meta-Markets arayüzünde Del.icio.us Düğümküme bağının hissesi. Bu bağı ilk İlteriş kaydetmiş ve sonra Meta-Markets'ta 200 hissesini (20%) halka arz etmiş. Bu kağıt şu anda yukarıda resimleri görülen 10 hissedar arasında paylaşılıyor.

Geçen gün Burak Arıkan ile, yeni deneysel çalışması Meta-Markets üzerine küçük bir söyleşi yaptık. Meta-Markets, Internet’te kolektif olarak oluşturulan değerlerin pazarlandığı ve incelendiği bir çeşit ekonomik simülasyon olarak görülebilir. del.icio.us, Facebook, flickr, FeedBurner gibi sosyal web sitelerinde, kullanıcılar, bu sitelerde harcadıkları manevi emek sayesinde onlara belirli bir değer katıyorlar; sürekli kullanıcı iseler bu bir değer akışına dönüşüyor. Meta-Markets’ta bu değer, belli kriterlerle ölçülüyor ve kullanıcılar arasında oluşturulan bir borsa sistemi ile, bu sitelerdeki manevi emeklerin hisse senedi olarak alınıp satıldığı, para birimi OPENSTUDIO kullanıcılarının yakından tanıdığı burak (β) olan spekülatif bir pazar oluşturuluyor.

ali: Meta-Markets ve OPENSTUDIO hem deneysel olmaları hem de sosyal birer ağ oluşturan siteler olmaları nedeniyle acayip bir his yaratıyor bende. Bir yandan çok ilginç ve düşündürücü geliyor, bir yandan da girip müdavimi olmadıkça tam tadını almak güç oluyor.
arikan: Genelde oyun olarak değerlendiriliyor bu işler. Ama gerçeğe olan bağlantıları oyunluktan farklı bir yere koyuyor.
ali: Doğru, belki deneysel ve gerçekçi yanı daha çok ilgimi çektiğinden oyun yönüne fazla kaptıramıyorum kendimi. Bu sitelerde kullanıcı olarak edinilen deneyim de, gerçekle olan bağları yakalamak, üzerinde daha iyi kafa yormak için gerekli. Ama çok sabır gerekiyor – sabırla kastettiğim şey, uzun zaman aktif katılım. Meta-Markets’ta, aktif ve düzenli katılımın gerekliliği daha çok hissediliyor.
arikan: Hmm, evet ama sosyal bir ortam olduğunda sabır diye bir seye gerek kalmıyor, girip takılmak istiyorsun zaten. Meta-Markets’de henüz öyle bir sosyal ortam yok fazla. Facebook’u düşün mesela. Sosyal ilişkilerin içinde olduğu acayip bir ortam, herkes koşa koşa gidiyor.
ali: Aslında hem deneysel hem sosyal ile kastettiğim bununla ilgili belki. Facebook deneysel sayılmaz ama popüler.
arikan: Meta-Markets’in sosyal bir ortam olmasına çabalıyoruz. Bu insanları dürten bir özellik. Şu anda hisselere yorum yazma gibi bir takım araçlar var. Deneysel ve sosyal bir arada.
ali: Buna karşın, Meta-Markets çok daha kült bir şey olabilir mi? Yani Facebook gibi herkesin üye olduğu değil de, yakaladığını hasta eden bir şey demek istedim..
arikan: Hmm.
ali: Potansiyel olarak, Facebook gibi herkese seslenecek bir şey değil ama fikir çok orijinal ve bir hayran kitlesi oluşturma gücü var.
arikan: Evet genelde kullananlar 5 saat takılıyorum filan diyor. Fikir aslında biraz radikal bir pozisyonda. İnsanlara sosyal web servislerinde emek harcadığını hatırlatıyoruz öncelikle. Sonra da bu emekten çıkan değerlerin alıp satılabileceği bir ortam sunuyoruz.
ali: Bu manevi emek konusu da karışık aslında bunun benzerinin klasik medyumlar için düşünülüp düşünülemeyeceği sorusu geliyor. Mesela Lego?
arikan: Hmm evet.
ali: Oyuncak.. Herkes bir şeyler yapıyor ve paylaşıyor.
arikan: Lego Fan Club!
ali: Aynen. Görünürde kimse Lego için çalışmıyor. Ama oyun oynayarak yaptıkları şeyleri fan club’larda paylaşarak ürünün değerini artırıyor.
arikan: Marx ağlardı görse bunları.
ali: İşin içine iletişim girince karışıyor, mesela tek bir faks makinasının hiç bir değeri yoktur ama mesela sen, ben, Dara, hepimiz birer faks makinası alırsak değeri artar.
arikan: Network effect (ağ etkisi) deniyor buna, evet faks en güzel örneği.
ali: Faks örneğinde sadece satın alma var, yani kullandı/kullanmadı seçenekleri; Lego örneğinde ise kullanma biçimi de bir etken. Sosyal ağlarda başka kullanma biçimleri giriyor. Bunlar bağlantılı gibi geliyor bana.
arikan: Tabii bayağı karmaşık ilişkiler var. Facebook’da mesela uygulamaların sosyal ağ üzerinden dağılması acayip bir olay. Facebook bugünün faks makinası. Teknoloji tabii karşılaştırılamayacak kadar daha karmaşık.
ali: Acaba katılan değer karşılığında alınan sosyalleşme ve öztanıtım adil olabilir mi? Facebook’un sahiplerini zengin ediyoruz ama telefon kullanımına benzer bir şekilde iletişim yeteneğimiz ve çevremizdeki insanlara olan bağımız da güçleniyor bu arada.
arikan: Güzel soru. Meta-Markets ile biraz bu karmaşık değerin hesabını yapmaya çalışıyoruz hep beraber. Çünkü hiçbir zaman Yahoo sana Flickr hesabından kaç para yaptığının raporunu vermeyecek. Biz bu değeri Yahoo’dan çıkarmaya çalışıyoruz aslında biraz. En azından deniyoruz.
ali: Belki de Meta-Markets’ta gerçek para dönerse bu gerçek anlamda bir sosyo-ekonomik deneye dönüşebilir.
arikan: Bir süre sonra gerçek paraya geçmeyi planlıyoruz, en azından gerçek parayla bir değişim oranı olmalı döviz TL gibi. Bunu bir anda yapamayız tabi o yüzden şimdi küçük başlayıp zamanla oraya yürüyeceğiz. En ilginç problemlerden biri “sahiplik”. Gerçekten bu hisselere sahip misin? Meta-Markets bunu garanti ettiği gün gerçek paraya geçeceğiz.
ali: Hisselere “gerçekten” sahip olmakla kastettiğin nedir?
arikan: Yani benim Facebook profilimden hisse aldın diyelim. İspatı nerede? O aldığın hisseyle bana bir yaptırımın var mı? Ben bir gün çıkıp gitsem Meta-Markets’dan ne olacak? Ve benzeri sorular var cevaplanması gereken.
ali: Hmm. İşi oyun olmaktan kurtarmak zor bir anlamda… Bunun yanında, bazı getirileri de olduğunu söyleyebiliriz.
arikan: Giderek daha fazla kişi sömürüldüğünü anlayacak, kim bedava çalışmak ister ki? Ancak bu servisler insanların aklına protokol seviyesinde kazınıyor, yani TV çocuklarının kafasına işlenenlere göre çok daha derin işleme var sosyal servislerde. Biz de bu yeni şartlara göre eleştirel sistemler geliştiriyoruz. Meta-Markets ile hedeflediklerimizi yapabilmek için biraz zamana ihtiyacımız var.
ali: Aklıma Facebook’ta 3,7 milyon kullanıcı tarafından yüklenmiş olan Super Wall’ı yazıp diğer Facebook uygulamaları için bir reklam platformu olarak kullanan RockYou geliyor. Oluşturdukları reklam ağı ile diğer Facebook uygulamalarına kullanıcı satıyorlar ve bir kullanıcının şu anki değerini ortalama 0,30$ olarak hesaplamışlar. Bu değerin daha da yükseleceğini tahmin ediyorlar; üstelik bu Facebook’un kendi kârının üzerine eklenen bir miktar. Meta-Markets’da ortaya çıkan değerlerle, bunun benzeri pratikte elde edilen değerlerin örtüşmesi gibi bir kaygın veya ilerisi için böyle bir stratejin var mı?
arikan: RockYou ve benzeri Facebook reklamcıları bizim hedeflerimize ulaşmamıza yardım ediyorlar bir yerde. Daha çok insan Facebook’da kullanırken bir değer ürettiğini görüyor. Bu reklam sistemlerindeki değer hesaplarını da Meta-Markets içindeki formüllerde kullanabiliriz ileride. Silikon vadisindeki genel eğilime göre bu reklamcılardan daha çok çıkacak. Sadece Facebook’daki sosyal ağı üzerinde çalışacak projelere yatırım yapmak amacıyla risk sermaye şirketleri kuruluyor birer ikişer. Ayrıca bir çok mevcut ve yeni servis Facebook’daki başarılı sosyal ağ modellerini kopyalıyor, kopyalacaktır da… Bütün bu gürültünün içinde önemli olan soru şu. Sosyal web servilerini kullanan kişiler verdikleri emeğin karşılığını tam olarak alıyor mu? Bunun cevabı şu: hayır almıyorlar. Biz de bu emeğin ederini görünür hale kılmak için bir sosyal ürünler borsası kurduk ki hepimizin emeği elle tutulur, yani hesabı sorulabilir olsun. Üstelik Meta-Markets’da farklı farklı servislerin ürünlerini açabildiğin için, Greg Smith’in Meta-Markets review’unda yazdığı gibi farklı sosyal ağlar arasında (Flickr ile Facebook ile Delicious v.s) değer alışverişi sağlıyor Meta-Markets. Bu ortamda paha biçilmez bir bilgi türü yaratıyor bence.

Etiketler

, , , , , , , , ,

Geri beslemeler (Trackback)

Trackback Adresi
  1. www.tusul.com
  2. düğümküme » Karışık Gerçeklik Sempozyumu
  3. düğümküme » Yeni Radiohead Videosunu MTV Değil Google Yayınlıyor
  4. Düğümküme » Suriye Pasajında Gayri Maddi Emek ve Sanat

7 Yorum

  1. Gizem Candemir

    meta-markets, sosyal ağ kullanıcılarının karşılığını almadan verdiği emeğin değerini elle tutulur bir biçimde gösteriyor ve insanı harcadığı emeğin kendisine nasıl geri döndüğünü, bu durumdan kimin kazançlı çıktığını düşünmeye itiyor. ancak bir yandan bu borsada da geçer akçe manevi emek olduğu için, meta-markets’da zengin olma hevesiyle insanı üyesi olduğu servislerde biraz daha emek harcamaya yönlendiriyor.. ben mesela zamanında kaydolup içini hiç doldurmadığım flickr hesabimi meta-market’te halka açabilmek için resimler yüklemeye başladım..
    bunun dışında arikan’in dediği gibi genelde kullananlar 5 saat falan takılıyormuş.. acaba meta-market kullanıcılarının orada harcadığı emek için de elle tutulur bir değer biçilebilir mi? bu değerin para birimi überburak mı olur? bir überburak kaç burak eder? :)

  2. arikan

    @Gizem sağol yorumların için.

    “meta-markets’da zengin olma hevesiyle insanı üyesi olduğu servislerde biraz daha emek harcamaya yönlendiriyor.. ben mesela zamanında kaydolup içini hiç doldurmadığım flickr hesabimi meta-market’te halka açabilmek için resimler yüklemeye başladım..”

    Benzer davranışları delicious için de duydum, bir adresi ilk baglamış olmak için erken davrananlar… Ben kendim de aynı şeyleri yapar oldum. Ancak sadece Meta-Markets mi böyle bir davanışa sebep oluyor emin değilim. Sosyal web servisleri vakum gibi çekiyor kullanıcılarını, bir çoğumuz zaten bu topluluklarda motive olup üretim yapıyoruz (video yükliyoruz, resim yüklüyoruz, proflimize birşeyler yazıyoruz, arkadaş ekliyoruz v.s). Ve bu ortamlardaki arkadaşlarımızdan gelen tepkilere önem veriyoruz. Meta-Markets bu vakum düzende ortaya çıkan değerleri görünür hale getirmek için yola çıktı.

  3. arikan

    “acaba meta-market kullanıcılarının orada harcadığı emek için de elle tutulur bir değer biçilebilir mi?”

    Evet biçilebilir. İki şekilde biçilebilir:

    1. Meta-Markets içinde Meta-Markets profillerinin borsası olabilir. Yani Meta-Markets profilini halk arz edebilirsin (IPO). Böylece bir nevi iç gözlem yapmış oluruz (“introspection“).

    2. Gelecek borsası (“futures exchange“) kurabiliriz. Böyle bir borsada yatırımcılar Meta-Markets’daki hisselerin geleceği üzerine alış-satış kararları verebilirler. Bu direk Meta-Markets’i etkiler. Aynı Meta-Markets’in mesela web servis piyasalarındaki Flickr veya Delicious hesaplarını etkilediği gibi…

    Bu iki olayın da gerçekleşmesi için Meta-Markets’da tüm hisselerin ve kullanıcıların unique adresleri var. Yani internet üzerinde her yerden erişiliebilir birer kaynak bunlar. Bu adresler Meta-Markets’da yaratılan bilgilere erişim sağlar. Ancak bu bilgilerin kullanılması için henüz herkese açık bir programlama arayüzü (API) yayınlamadık, üzerinde çalışıyoruz.

  4. Dara Kilicoglu

    @arikan, del.icio.us.com’da bir internet adresini ilk defa baglamis olmayi herhalde meta-markets.com’dan daha fazla mukafatlandiran bir uygulama yok. bu yuzden ilk ekleme yarisinda meta-markets.com’un etkisini henuz olcemesek de var olduguna eminim. bazen sadece 2. ekleyen kisi oldugumu gorunce hafifce huzunlendigim de oluyor. ama genellikle kimin ilk ekledigini mesela merak etmiyorum. ama soyle bir durum da var; mesela meta-markets’da bildigimiz gibi saglam del.icio.us kullanicilari var. bazi kullanicilarin cok fazla siteyi ilk defa de.icio.us’a kaydettiklerini goruyoruz. bu bana o kullanicilarin aliskanliklari, caliskanliklari, organize olmalari gibi konularda fikirler veriyor. su kullanici cok geziyor, okuyor ve kaydediyor diyebiliyorum. meta-markets.com’da del.icio.us hisselerini halka arz eden kisileri yakindan takip etmeye basladim. bu da MM’nin ayni zamanda sosyal bir uygulama olmasi yonunden ilginc. meta-markets.com meta ile hasir nesir olurken ister istemez icerige de dikkat cekiyor.

  5. Dara Kilicoglu

    ama icergide dikkat cekerken bunun tam tersinin olustugunu da soyleyebiliriz. meta-markets.com’da icerigi onemsemeden, dedikodu cinsiden meta bilgilerin (spekulasyonlari, gercekligi dogrulanmamis bilgileri veya ongorusleri reklam araci gibi kullanarak) degerlendirilip yaptirim stratejileri olusturulabilmesine olanak saglanmasi yine cok ilginc.

  6. arikan

    “bazi kullanicilarin cok fazla siteyi ilk defa del.icio.us’a kaydettiklerini goruyoruz. bu bana o kullanicilarin aliskanliklari, caliskanliklari, organize olmalari gibi konularda fikirler veriyor. su kullanici cok geziyor, okuyor ve kaydediyor diyebiliyorum.”

    Bu hakkaten ilginç bir açılım Meta-Markets’da. Ben de aynı şekilde fark eder oldum kim aktif, nasıl aktif online ortamlarda. Özellikle Delicious marketi üzerinden ve genelde hisselere yapılan yorumlardan yeni bağlantılar keşfediyorum. Hatta Marius Watz mesela Mahir ve Ebru’nun NewsKnitter projesini bu hisselere yazılan yorumların birinde keşfedip generatorx.no bloguna yazmış.

  7. arikan

    “dedikodu cinsiden meta bilgilerin (spekulasyonlari, gercekligi dogrulanmamis bilgileri veya ongorusleri reklam araci gibi kullanarak) degerlendirilip yaptirim stratejileri olusturulabilmesine olanak saglanmasi”

    Böyle değerlerin en bariz ortaya çıktığı yer Facebook Sosyetesi. Meta-Markets’de şu anda Facebook arkadaş sayısı halka arz sırasında (IPO) hissenin potansiyel ederini belirliyor. Ancak Dara bahsettiğin gibi karmaşık ve dinamik sosyal ilişkilere bağlı değerler dönüyor bu ortamda. Sanki hiç bir zaman tam ölçülemez gibi geliyor, halbuki Facebook işletmecilerinin ölçebildiğini biliyoruz. Biliyoruz çünkü bugün ne Google ne Microsoft milyar dolarlar teklif ettiği halde Facebook’u satın alamıyor… Bu nasıl bir değer tahmin edin.

    Tekrar ediyorum yine, Meta-Markets ile böyle sosyal web servislerinde gömülü değerleri görünür, dolayısıyla tartışılır kılmaya çalışıyoruz.

Yorum Yaz