26.11.2008

Göz Var, Nizam Var

Az önce bir kelimeyi doğru kullanıp kullanmadığımı öğrenmek için Türk Dil Kurumu sitesine girdim. Tarayıcıma yazdığım adres şu idi: http://tdk.gov.tr. ‘Enter’ tuşladıktan sonra açılan sayfa bir süre geçince kendi kendini tekrar yükledi ve URL aşağıdaki gibi değişiverdi:

http://tdk.gov.tr/TR/Default.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF4376734BED947CDE

URL’yi incelemekten kendimi alamadım. İlk dikkatimi çeken şey şifrelenmis hash fonksiyonlarını andıran, tam 48 karakterlik ‘F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF07B4BDB15D6B60D5‘ kısım. Ürkütücü! Bunun hemen öncesinde ise ne gerek var dedirten bir ‘/TR‘ alt dizini. Bu Türkiye’nin ‘TR’ si mi yoksa? İsmi değiştirilmeye tenezzül edilmemiş ‘Default.aspx‘ sayfamız da var. Türk Dil Kurumu’nun sitesinde bunları görmekten hiç hoşlanmıyoruz. Ödediğimiz vergiler ile bu işleri birilerine yaptırıyorlar. Anlaşılan şu ki o insanlar da bu işlerden hiç ama hiç anlamıyorlar.

Şu basitlikte olmalıydı:

Ana sayfa
http://tdk.gov.tr

Arama sayfası
http://tdk.gov.tr/arama

Bir sözlük içerisinde arama sayfası (ör: lehçe sözlüğünde arama)
http://tdk.gov.tr/lehce/arama

Aşağıdaki gibi şifrelenmiş, göze hoş gelmeyen ve hatırlanması imkansız URL’ler devlete ait bir sitede özellikle TDK sitesinde kesinlikle olmamalıydı.

TDK’nın sitesinde arama sayfası URLsi şu an böyle görünüyor:
http://tdk.org.tr/TR/arama.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EFE01F2BBF1267DE02

Biz Türkler geleneksel olarak tasarım kültürü nedir bilmeyiz. Yeni bir işe girişirken eğer bir işin bütçesi yüksek gelirse ilk tasarım kalemlerini çıkartır atarız (eğer var ise.) Biraz daha derin düşününce göz var, nizam var diye düşünerek kestirip de atamıyorum çünkü artık tasarım problemlerinin yanına bir de bilgi mimarisi tasarımı problemleri ekleniyor. Daha soyut tasarımlara ihtiyaç duymaya başlıyoruz. Bu alanlardaki açığını kapatamayan Türkiye’yi yakında insan hayatına kast edebilecek daha ciddi tasarım problemleri bekliyor.

Etiketler

, , ,

Geri beslemeler (Trackback)

Trackback Adresi
  1. Dergi ve gazete sitelerinin yapması gereken 10 şey « İŞTE BURADAN

18 Yorum

  1. caglar

    TDK’ya bu konu hakkında bu yazıyı e-mail (e-posta) atmak istedim.
    ancak iletişim sayfasında (http://tdk.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF6A5A2497543C96C6) herhangi bir e-mail adresi bulunmuyor.
    “internet” sayfaları var ama iletişim başka bir medya üzerinden (telefon-hem de 5 hatlı).

    Bizim gibi “gelişmekte olan” ülkelerin en önemli sorunları altyapı eksikliği ve tabi buna bağlı olan bir çok eksiklik… göz, nizam, düzen, tertip…

  2. vigo/BRONX

    sorun şu ki, seo url için genelde apache server’ın mod_rewrite fonksiyonu kullanılır. .aspx diye biten bişi ne yazıkki microsoft iis’de çalışan, .net uygulaması olup http://tdk.gov.tr/lehce/arama/ tarz bişi yapmak için baya kasmak gerekir. .net’ci diilim, ama yüksek ihtimal bunun için bir server-side component vardır ve 400-500 dolar filandır.. daha çok şey yazabilirim :) :) :)

  3. Simto Alev

    Footer’da yazıyor: bilgi@tdk.org.tr

  4. Koray Löker

    Bu arada multimedya sözcüğü yeterince Türkçe gelmediği için kendilerine (televizyon, tren falan sorun değil oysa) multimedia İngilizce sözcüğünü çoklu ortam (diye niyeyse ayırarak) çevirmişler…

    Bunun üzerine bu sitedeki muhtelif alanları kullandım, yetmedi telefonla tacize başladım ve en sonunda (dayanamayıp, o dönem çalıştığım kurumun ağırlığını da kullanarak) sözlük ve çeviri önerileri konusunda çalışan yetkili ve uzman biriyle görüşebildim. Görüşme özetle şöyleydi:

    - Çoklu ortam diye bir tamlama kullanmamızı öneriyorsunuz, ancak burada çoklu bir sıfat olarak kullanılıyor, tek başına buna baktığımızda çok sıfatının birden çok nesneyi işaret etmek üzere kullanıldığını söylüyorsunuz. Şimdi yanılmıyorsam, -li yapım eki isimlerden sıfat üretmek üzere kullanılır. Türkçe kuralları arasında bir sıfat yapım eki alarak yeni bir sıfat oluşturamaz… Bu durumda çok -> çoklu olamaz.

    - Hayır, yanılıyorsunuz, mesela renkli diye bir sıfat da var.

    - Pardon, az önce söylediklerimi hiç mi dinlemediniz, isimden yapım eki ile sıfat yapmak başka bir şey, sıfattan sıfat yapmak başka bir şey.

    - Bir öneriniz var mı?

    - Bilişim sözlüklerinde multi ile başlayan nice sözcüğü garabet birer yapı yerine Türkçe kurallarına uygun çevirilerle karşıladık (multi pass card için, çoklu giriş kartı yerine çok girişli kart denebileceği gibi şeyleri kimi siteleri ve dernekleri dolaşarak anlatmak zorunda kalmam ne acıdır) ancak bu sözcük aslında tamlama olmaktan çok artık türetilmiş anlamıyla kullanılıyor. Güncel bağlamda bakarsanız, teknoloji ile sokaktaki insanın karşılaştığı en yaygın alanda, cep telefonu sektöründe Türkçe kullanım kılavuzlarında telefonların bu konudaki özellikleri “multimedya özellikler” diye geçiyor. Neden bunu da televizyon, tren falan gibi kabul edip kullanmıyoruz da, inat ediyoruz diye düşünüyorum, aklıma bir şey gelmiyor… Ayrıca yaptığınız şey Türkçe hatası ve siz bu konuda hassas olmalısınız. Zaten bu hatayı nasıl yaptığınızı da anlamış değilim, bu kadar kötü dilbilgisi ile ne uzmanısınız ki siz?

    … diye sinirlenerek artan bir tiradım karşılık bulamadı… Şimdi sözüm ona dil uzmanı diye oturan insan bu kadar basit kimi kural ve işleyişler konusunda bilgisiz, ötesinde inisiyatif alarak karşısındakini iknaya dair basit denemeler yapmaktan aciz ise, web sitesinden sorumlu olan insanların hallerini düşünebiliyor musunuz?

    Pardus projesinde önerilen tarayıcı olarak dağıttığımız Firefox için hazır yer imleri koyma fikri ortaya çıktığında oturup bir liste hazırlamıştım. Bankaların internet şubelerinden, nöbetçi eczane arama sayfalarına kadar pratik bilgiler içeren bir çok sayfayı, Pardus ve özgür yazılımla ilgili bilgi alınabilecek kaynakları klasörler halinde Firefox’un yer imleri araç çubuğuna doldurdum.

    Sonra bir gün bir hata raporu geldi. (http://hata.pardus.org.tr) TDK’nın yazım kılavuzu ve sözlük arama araçları çalışmıyordu.

    Çünkü sevgili TDK gidip web sitesini yenilemiş, bu yazıda konu edilen garabet hale çevirmiş, yetinmeyip eski linkleri yenilerine yönlendirecek küçücük bir düzenlemeyi de çok görmüş. O güne kadar basılan CD ve siteden indirilerek tamamlanan üç-dört yüzbin kopya sisteme bir güncelleme paketi dağıttık. Kimi zaman kullandığım Mac sistemde güncelleme paketlerine ilişkin açıklamaları zevzekce buluyorum… ama hiç biri o pakete dair açıklama yazmayı denemek kadar kötü olamazdı herhalde… Hrrrr… neyse…

  5. E. Ali

    TDK online sözlük de bir işe yaramıyor zaten. Bunların neresi doğru ki!!? Aradığım sözcükleri ya bulamıyorum ya da buluyorum ama açıklama son derece sığ ve eksik. Kaç yıl oldu hâlâ bir gelişme yok. Bu arada Ekşi sözlük atı aldı üsküdarı geçti: Şaka ile karışık açıklamalarla çok çok daha başarılı. Araştırdığım kelimeler hakkında zengin açıklamalar bulabiliyorum.
    Koray Löker’in yorumu ise beni TDK hakkında bir kere daha büyük hayal kırıklığına uğrattı. Devletimizin kurumları birilerine peşkeç çekiliyor: isimle sıfatı dahi ayırt edemeyen insanlar masa başlarına kurulmuş hakketmedikleri maaşları çatır çatır alıyorlar.

  6. arikan

    Bu çağda TDK gibi bir kurumdan medet ummaya gerek yok artık sanırım. Ben genelde wiki’lere başvuruyorum, ama ortada viki imla klavuzu yok bildiğim kadarıyla. Bir tane Türkçe İmla Klavuzu vikisi başlatırsak eminim bir iki yıla kalmaz tam ve sürekli gelişmeye devam eden bir sözlük/imla klavuzumuz olabilir.

    Türkçe sözlük olarak Türkçe wiktionary’de gelişiyor
    http://tr.wiktionary.org

  7. arikan

    Türkçe yazım kuralları wiki’si

  8. Fikirsel

    Birisine bir kelimenin karşılığını verirken, onaylamak için TDK sitesinden bağlantı vermeye çekiniyorum. Çünkü biliyorum ki bir süre sonra çalışmayacak. :(

  9. özer

    TDK demisken dogrusu “göz var izan var” olacakti.

  10. arikan

    Koray isim sıfat eklerini hatırlattığın için sağol tekrar. Çok vs. çoklu yorumunu okuduktan sonra aklıma takıldı, nerede multi- görsem bunu düşünüyorum. En son gördüğüm : “multilateralism”, Türkçesi “çok yanlılık”. Farkettim ki pek çok multi- ekli kelime çoktan oturmuş Türkçe karşılığını bulmuş…

    multilateralism => çok yanlılık
    multicultural => çok kültürlü
    multistory => çok katlı
    multicolumn => çok sütünlu

    Bunlar?

    multitouch => çok dokunmalı
    multimedia => çok ortamlı

  11. adeep

    Sitede hangi kelimeyi aramak istediniz bilmiyorum ama, gçz var nizam var” aslında doğru değildir doğru olanı “göz var, izan var” olacaktır.

    “http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=verilst&kelime=izan&ayn=tam” bu da TDK’nın Büyük Türkçe Sözlük bölümü linki biraz daha anlaşılıabilir bir url.

  12. 11

    deyişin doğrusu “…nizam var” değil de, “…izan var” şeklindedir.

    http://www.tdk.gov.tr/TR/SozBul.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF05A79F75456518CA&Kelime=g%C3%B6z%20var,%20izan%20var

  13. ali

    @koray, bence pardus gibi projeler tdk dışındaki alternatiflere de bakmalı, en başta açık kaynak ile tepeden inme devlet dairesi konumundaki tdk birbiri ile çelişen kavramlar.

    1980 darbesinden önce tdk özerk bir kuruluştu ama darbe yönetimi tarafından kapatılıp sonradan aynı isimle ama devlete bağlı olarak tekrar açıldı. tabii eski üyeler yerine devlet memurları atandı, işi ne kadar bildiklerine bakmaksızın.. (1980 öncesinde tdk başkanı kurul üyelerince seçiliyordu, şimdi böyle bir kurul yok bildiğim kadarıyla, başkan da hükümet tarafından atanıyor) eski üyeler yeni tdk’yı tanımayıp dil derneği’ni kurdular. (http://www.dildernegi.org.tr) bugün birçok editör yazım kılavuzu olarak dil derneği’nin çıkardığı yayınları kullanıyor çünkü tdk 80 sonrası tutarsız, keyfiyen (veya politik motivasyonlarla) kural icat eden, türkçeyi oyuncağa çeviren bir kurum haline geldi. mesela benim ilkokulda öğrendiğim yazım kuralları bugün tdk tarafından “yanlış” kabul edliyor (en belirgini bileşik isimlerin bazen ayrı yazılması, bileşik ama ayrı! her çıkardıkları yazım kılavuzu hangi bileşik sözcüğün bileşik yazılacağı konusunda başka bir şey söylüyor) , dil derneği ise mantıklı açıklamalar ve tdk’nın tutarsızlıklarını göstererek çoğunlukla eski kuralları öneriyor. mesela türk dil kurumu “uluslar arası”, dil derneği “uluslararası” diyor; microsoft sağolsun bitişik yazarsanız ayırıyor word kullanıcısı iseniz. yakın zamana kadar derneğin sitesinde yazım kılavuzu yoktu, şimdi baktığımda eklenmiş olduğunu gördüm. tasarım olarak tdk sitesinden iyi sayılmaz belki dara’nın bahsettiği problemlerin birçoğu onların sitesinde de var ama iyi durumda gözükmese de en azından daha sahip çıkılası bir kurum bence..

  14. Dara Kılıçoğlu

    Bilgilendirme için çok teşekkürler ama hayır TDK dan aradığım söz ‘izan’ veya ‘nizam’ değildi. Yazının başlığı dilimizi öğrenmek isteyenlere yanlış referans olmasın. Bu arada göz var, göz var ;)

  15. gizem

    hiza ve nizam yok ondan oluyo bunlar :p
    bkz: ceza’nın şarkı sözleri :)

  16. HMERT

    bırakın tdkyı ben bir bizzat internet siteleri ile düzenleme yapan bir kurumun sitesindeki hatayı gayet açıklamalı şekilde şöyle yapın demiştim. bana 17 gün sonra şöyle yazdılar.
    “Kullanmış olduğunuz tarayıcı ile alakalı bir problem, sitemiz eskplorırda güzel görünmektedir.”
    Dedim eskplorır kadar taş düşsün kafanıza :D

    Şimdi siz urllerin daha güzelleştirilmesini istiyorsunuz de mi? ha, ha, ha.

  17. arikan

    http://tr.wikipedia.org/wiki/Turkce

  18. arikan

    çok tuttuğum Türkçe çevirmelerden bir tanesi:

    genetics => kalıtım

Yorum Yaz