not: bu vektör terimine takılmamın nedeni, hem ondan türeyen “vectoralist” sınıfın anlamını belirginleştirmek, hem de bunun sanatsal terminolojide pratik bir kullanımının olup olamayacağını sorgulamak.

Virüs üzerine düşündüğümde “taşıyıcı” olabilir mi sorusu kafam takılıyor. Virüs bir organizma ancak taşıyıcı mıdır yoksa hastalığı yaratanın kendisi mi? Virüsü ancak taşınan, daha doğrusu kendini taşıttıran olarak modelleyebiliyorum.

Bir de Sol LeWitt’in kavramsal sanat için dediğine bakalım tekrar: “Fikir işi yapan makinadır.”

Vektörü düşünce değil, çalışan bir sistemse, iş vektörlerin arasında oluşur diyebilirz sanırım.

Bu fikir akışını yölendirenler vektörler… Kendi yaptığım işleri anlamaya çalışırken bulduğum en iyi tanımlardan biri vektör. Galloway & Thacker, ve McKenzie Wark’un kullandığı şekliyle vektör, bilgiyi yönlendiren, içinde bilginin hareket ettiği bir medyum.

Hacker Manifesto’nun yazarı McKenzie Wark “vectoralist” diye bir sosyal sınıf tanımlar kitabında.
http://subsol.c3.hu/subsol_2/contributors0/warktext.html

Hacker Manifesto’dan vectoralist nedir anlatıldığı bir paragrafı çeviriyorum:

“Bilgi, toprak veya kapital gibi, vectoralist sınıfın tekelinde alınır satılır bir mal oluyor. Bu sınıfa vektöralist diyorum, çünkü onlar bilginin soyutlaştırıldığı vektörleri (yönlendiricileri) kontrol ediyorlar. Aynı kapitalistlerin tüketim mallarının üretildiği ham maddeleri kontrol etmesi ve pastoralistlerin (kırsalcı) yiyeceklerin üretildiği toprağı kontrol etmesi gibi.”

sanat eserine bir ifade olarak bakıp bu ifadenin izleyiciye ulaşmak için kullandığı fiziksel sembol, nesne veya eyleme “arayüz” dersek ve izleyicinin bu arayüz üzerinden içindeki fikre veya ifadeye ulaştığını düşünürsek, böyle bir iletişim kanalı açılmadığı ama eserin yine de bazı kişilerle etkileşime geçtiği durumlarda bu kişiler mecranın (medium) bir parçası olmaktan başka bir şey olmuyorlar, yani senin bilgisayarına gire virüs farkettirmeden email programını kullanıp kendisini yayıyorsa, ve mesela bu senin bir düğmeye başka bir amaçla basmanla tetikleniyorsa, bilgisayar, ağ protokolü, email programı, vs. dışında kullanıcı da medium’ın bir parçası oluyor belki de.. ama bunu uzaktan görüp de farkeden, veya bir web sitesinde, kitapta bunu okuyan kişi deneyimlemiş oluyor işi, bu durumda da dokümantasyon, haber, tanıtıcı bilgi, vs. arayüze eklemleniyor. bayağı bir gerilere gidip duchamp’ın pisuarının sergilenmesinin reddedilmesi, bunun başlattığı tartışma ve duchamp’ın bunun hakkında yazdığı yazı ile adından söz ettirmesini düşünecek olursak, burada çıkan tartışmalar, işin arka planı ve sonrasında yazılanlar da işin parçası olarak görülebilir. günler-aylar süren bir performans gibi.. bu, sonraki dönemlerde sergilenen seri üretim nesnelerinin de galeri veya müze bağlamında nasıl sanat eserine dönüştüğünü de açıklıyor: aslında sanat eserine dönüşen nesnenin kendisi değil, nesnenin işaret ettikleri, fikir akışı için açtığı arayüz.

anlaşılması için bilgi birikimi gerektiren sanat biçimlerine gelince durum daha farklı bence. bu durumda o bilgiye sahip olmayan izleyici bir açıdan “arayüz”ün tamamına erişemiyor, tam etkileşime giremiyor, dolayısıyla sanki galeri penceresinden gözünün ucuyla içeri bakmış gibi bir tecrübe ediniyor.

iki örneği özetle karşılaştırmak gerekirse, ilkinde izleyici farkında olmadan ama sanat eserinin bilinçli yönlendirmesiyle, önceden planlamasıyla etkileşime giriyor. ikinci durumda ise etkileşim/iletişim gerçekleşemiyor.

bu görüşleri çok tartmadım gerçi ama yeni terimlerle geçmişe dönüp değişik bir şekilde bakma fikri ilginç geliyor.

Yoksa dünyadaki herkes için mi yapıyorsun? Belki de sadece belli bir sosyal sınıfa hitab ediyorsun, sadece dahil olduğun sosyal sınıfa…

izleyicinin yaptığı: gözlemlemek, yönlendirmek
izleyicinin farkındalığı: farkında değil

İnsan hareketinin farkında bile olmadığı bir sanattan nasıl bir şey anlayabilir? Olsa olsa sonradan yarattığı etikiy gördüğünde anlayacaktır. Aslen “görülebilir” modern sanat da bunu yapmaz mı? Bakarsın, hmm iyi yapmış, bilgin yoksa bir şey anlaman mümkün değil, ancak toplumda yarattığı etki (yorumlar, galeri açılışı, etrafında toplanmış insanlar, zamanla başka yerlerde referans verilmesi, medya’da çıkması vs.) üzerine anlayabilirsin…

Belki de buna “izleyicinin farkındalığı” yerine “izleyicinin algısı” diyebiliriz. Algı içi algı dışı sanat?